Loading...
Хамба номун ханы “Увдист рашааны дусал” судрын Шүлгэлсэн орчуулгын онол, практикийн ач холбогдол
Он
2025 оны аравдугаар сарын 20
Төрөл
journal article
Journal
Эрүүл мэндийн шинжлэх ухаан
Volume
21
Issue
5
Start Page
180
End Page
183
ISSN
2959-6947
Хураангуй
Үндэслэл: XVII зууны эхэн үеэс эхлэн Ламын гэгээн Лувсанданзанжанцангийн туурвисан эмчилгээ болон эм, найрлагын талаарх 5 зохиол, Сүмбэ хамба Ишбалжирын “Дөрвөн рашаан”, “Цагаан болор толь” эмчилгээ, эмийн судрууд, тойн Жамбалдоржийн “Үзэсгэлэнт нүдэн чимэг” эмийн ном, Жамбалчойжиданзанпэрэнлэйн “Увдисын далай” эм найрлагын томоохон бүтээлүүд анагаах ухааны практикт өргөнөөр хэрэглэгдэж эхэлсэн1-3. Зорилго: Ламын гэгээн Лувсанданзанжанцангийн “Увдист рашааны дусал” судрын шүлэглэсэн орчуулга дахь онол практикийн ач холбогдлыг ханиадыг эмчлэх эмийн жишээгээр тайлбарлах. Арга, аргачлал: Анализ нь задлах, ялгаж салгах гэсэн утгатай бөгөөд судлаач сонгож авсан объект буюу үзэгдэл юмыг өөрийн сэтгэхүйгээр тодорхой бүрэлдэхүүн хэсгүүдэд ангилна. Ингэснээр тухайн объектын хийсвэрлэж болох үндсэн шинж чанарууд тодорхой бүрэлдэхүүн хэсгүүд дээр илүү тод илэрч гарна. Анализ хийх нь объектыг задлан шинжилснийг шууд дагалдан зайлшгүй хийгддэг сэтгэхүйн логик үйлдэл юм. Энэхүү аргаар Ламын гэгээн Лувсанданзанжанцангийн “Увдист рашааны дусал” сударт байгаа ханиадыг эмчлэх эмийн хэрэглээний утгыг нээн гаргах задлан шинжилж судлав. Задлан шинжилж гарсан үр дүнг нэгтгэн дүгнэх замаар анализсинтезийн аргыг ашиглав. Үр дүн: Бидний судалгаандаа үндсэн материал болгон авсан Лувсанданзанжанцангийн “Увдист рашааны дусал” судар нь Энэтхэг, Төвөдийн анагаах ухааны сонгодог бүтээл болох “Анагаах ухааны дөрвөн үндэс”-ийн “Увдисын үндэс”-т5 эхлэн суралцахад улам ойр дөхөм болгосноороо тухайн үеийн анагаах ухааны сургуулийн шавь нарт гол гарын авлага нь болж байжээ. Дүгнэлт: Хамба Номун хан Лувсанданзанжанцангийн зохиосон 18-н хуудастай “Увдист рашааны дусал” номд хий, шар, бадган, бор, эс шингэсэн, бэтэг, хаван, халуун унгирал, эрхтэн, цул, сав, хэсэг бусаг зэрэг 22 өвчний эмчилгээний аргыг өөрийн туршлагаас гадна Энэтхэг, Төвөдийн анагаах ухааны мэргэдийн олон арван ном судар, гарын авлагыг нарийвчлан судалж бичсэн хамгийн итгэмжтэй эмчилгээний аргуудыг багтаасан бүтээл болох нь тодорхой байна.
Background: Khamba Nomyn Khan Luvsandanzanjantsan’s “Man ngag bdud rtsi zegs ma” sutra was the main research material for doctors, researchers, and students of traditional medicine. The book “Man ngag bdud rtsi zegs ma” has 18 pages of the sutra and is one of the five main books in the traditional medicine of Khamba Nomyn Khan. He summarized his experience and lessons learned in differential treatment of fever, some of the most common diseases in women, and medical care for 22 diseases such as wind, bile, and phlegm, measles, mumps, gonorrhea, edema, cold, and so on. We have studied the medical treatment of colds from these treatments. Luvsandanzanjantsan was not only a famous scientist who penetrated many fields of knowledge but also expanded the research work of Mongolian medicine and became the first Mongolian doctor to study medicine, which is based on Tibetan medicine, based on the Indian Ayurvedic medicine in Outer or Khalkh Mongol. Our research, on the one hand, analyzes the versified translation of Luvsandanzanjantsang’s “Man ngag bdud rtsi zegs ma,” and on the other hand, explains the importance of theory and practice in the book with the example of medicine for treating gnyan rims, which means in modern medicine as coronavirus disease (COVID-19). Aim: To explain the theoretical and practical significance of Lamyn Gegeen LuvsandanZanjantsan’s “Drops of Healing Nectar” (poetic translation) by using the example of a medicine for treating the common cold. Materials and Methods: Analysis refers to breaking down or separating components of an object or phenomenon selected for study. Through analytical reasoning, each essential characteristic of the object becomes more apparent within its constituent parts. Analysis is a necessary cognitive and logical process that accompanies the act of examining an object in detail. Using this approach, the study analyzed and interpreted the medicinal applications for treating the common cold described in Lamyn Gegeen LuvsandanZanjantsan’s “Drops of Healing Nectar.” The results of the analysis were synthesized using the analysis–synthesis method. Results: The main material of this study, “Drops of Healing Nectar” by LuvsandanZanjantsan, served as a key reference for medical students of the time. The text made the study of “The Root of Therapeutics” from the classical Indian and Tibetan medical work “The Four Tantras of Medicine” more accessible and comprehensible. ⁵ Conclusion: The “Drops of Healing Nectar,” an 18-page treatise written by Khamba Nomun Khan LuvsandanZanjantsan, includes treatment methods for 22 diseases such as disorders of wind (rlung), bile (mkhris-pa), phlegm (bad-kan), blood, edema, fever, inflammation, and organ-specific ailments. Drawing not only from his own experience but also from numerous authoritative Indian and Tibetan medical texts, this work compiles the most reliable treatment methods known at the time.
Нэмэлт мэдээлэл
Бүрэн эх: https://journal.mnums.edu.mn/index.php/emsu/article/view/1282
Эшлэл
Д.Очирбат, Д.Шагдарсүрэн, Б.Цэрэндагва, Ш.Болд. Хамба номун ханы “Увдист рашааны дусал” судрын Шүлгэлсэн орчуулгын онол, практикийн ач холбогдол. Эрүүл мэндийн шинжлэх ухаан. 2025;21(5):180-183.