Loading...
“Юмдүүжин” нэрийн дор хэрэглэгддэг үрэлж өвс (Aquilegia Viridiflora) эмийн түүхий эдүүдийн эх сурвалжийн судалгаа
Зохиогч
Асган (A Sihan)
Он
2026 оны тавдугаар сарын 22
Төрөл
journal article
Journal
Эрүүл мэндийн шинжлэх ухаан
Volume
22
Issue
5
Start Page
320
End Page
324
ISSN
2959-6947
Хураангуй
Үндэслэл:Судалгааны материал болох Юмдүүжин нэрийн дор хэрэглэгддэг эмийн түүхий эдийг эртний ном сударт өөр өөр нэрээр тэмдэглэсэн байдаг. Хятадын эртний зохиол болох “Монгол эмийн зурагт толь”-д Холтсон цэцгийн язгуурын ургамал болох үрэлж өвсний хатаасан бүхэл өвсийг Юмдүүжин, Согоон эм гэдэг, “Монгол эмийг зөв таних толь”-д Хадны завсарт ургана, хөх ногоон өнгөтэй, барзгар навч нь жижиг буурцаг мэт хадны хажуугаар түгж ургана хэмээн өөр өөр төрөл зүйлийн ургамлыг нэг нэрийн дор нэрлэн хэрэглэсээр ирсэн. Зорилго: Юмдүүжин нэрийн дор хэрэглэгддэг эмийн түүхий эдүүдийн эх сурвалжийг харьцуулан судлах. Арга, аргачлал: Судалгаа хийх зөвшөөрлийг АШУҮИС-ийн Судалгааны ёс зүйн хяналтын хорооны 2025 оны 11-р сарын 25-ны өдрийн хурлаар хэлэлцүүлж (№25-25/03-01) авсан. Юмдүүжин нэрийн дор хэрэглэгддэг дараах эмийн ургамлуудын талаарх эх зохиол, сурвалж бичгүүдэд тэмдэглэгдэн үлдсэн Ногоолин удвалын талаарх мэдээ, мэдээллийг үндсэн материал болгон ашиглав. Үр дүн: Бид судалгаандаа Юмдүүжин нэрийн дор хэрэглэгддэг эмийн түүхий эдүүдийн талаарх мэдээ, баримтыг бичиж үлдээсэн эртний Анагаах ухааны 4 түүхэн зохиолыг судалж ургамлын үндсэн шинж, эмийн амт, чадал, эрдмийн талаар харьцуулан үнэллээ. Дүгнэлт: Бид судалгаандаа дөрвөн эх зохиолын сурвалжуудын харьцуулсан судалгааны дүнд Юмдүүжин нэр дор хэрэглэгдэн бичиж үлдээсэн материалыг харьцуулахад тус ургамал нь холтсон цэцгийн язгуурын олон наст өвслөг ургамал болох ногоон Ногоолин удвал (Овог: Ranununculaceae, Латин нэр: Aquilegia viridiflora хатаасан газрын дээд хэсэг)-ийг өвөр монголын эмч маарамбууд хэрэглэж байсан.Судалгааны материал болох Жижиг үрэлж өвс (Aquilegia parviflora Ledeb), Бор үрэлж өвс (Aquilegia viridiflora Pall. Var. atropurpurea (Willd) Kitag), Үрчгэр үрэлж өвс (Aquilegia yabenna Kitagl), Шовгор үрэлж өвс (Aquilegia oxysepala Trautv. et C.A.Mey) зэрэг түүхий эдүүдийг Үрэлж өвс буюу юмдүүжинтэй адилаар хэрэглэж байсан нь тодорхойлогдлоо.
Background: The medicinal raw materials used under the name “Yumduujin” have been recorded under different names in ancient medical literature. In the Chinese classical text Illustrated Dictionary of Mongolian Medicine, the dried aerial parts of Aquilegia species belonging to the family Ranunculaceae are referred to as “Yumduujin” or “Sogoon em.” In another source, Dictionary for Correct Identification of Mongolian Medicines, the plant is described as growing in rock crevices, bluish-green in color, with rough leaves resembling small pods spreading along rocky surfaces. Thus, different plant species have historically been grouped and used under the single name “Yumduujin.” Aim: To comparatively investigate the historical sources of medicinal raw materials used under the name “Yumduujin.” Materials and Methods: Approval for this study was obtained from the Research Ethics Committee of MNUMS on November 25, 2025 (No. 25-25/03-01). Historical records and classical medical texts describing medicinal plants used under the name “Yumduujin” were used as primary research materials. Information specifically related to Aquilegia viridiflora was comparatively analyzed. Results: In this study, four historical medical texts containing records on medicinal raw materials referred to as “Yumduujin” were examined. The plant morphology, medicinal taste, potency, and therapeutic properties described in these texts were comparatively evaluated. Conclusions: 1. Comparative analysis of the four historical sources demonstrated that the material recorded under the name “Yumduujin” corresponds to the perennial herbaceous plant Aquilegia viridiflora Pall. (Family: Ranunculaceae), particularly its dried aerial parts. 2. This plant was traditionally used as a medicinal material by Mongolian physicians and maharambas in Inner Mongolia.Furthermore, the study suggests that several related species, including Aquilegia parviflora Ledeb., Aquilegia viridiflora Pall. var. atropurpurea (Willd.) Kitag., Aquilegia yabeana Kitag., and Aquilegia oxysepala Trautv. et C.A.Mey., may also have been used interchangeably with “Yumduujin” or “Ürelj grass” in traditional medicine.
Нэмэлт мэдээлэл
Бүрэн эх: https://journal.mnums.edu.mn/index.php/emsu/article/view/1733
Эшлэл
Асган (A Sihan), Д.Даваадагва. “Юмдүүжин” нэрийн дор хэрэглэгддэг үрэлж өвс (Aquilegia Viridiflora) эмийн түүхий эдүүдийн эх сурвалжийн судалгаа. Эрүүл мэндийн шинжлэх ухаан. 2026;22(5):320-324.