Loading...
Монгол улсад 2005-2023 онд бүртгэгдсэн Хачигт боррелиозын хүний өвчлөлийн тархвар зүйн зарим онцлогийг судалсан нь
Зохиогч
О.Даариймаа
Д.Алтантогтох
Н.Цогбадрах
Д.Гантуяа
Он
2024 оны арван нэгдүгээр сарын 7
Төрөл
journal article
Journal
Эрүүл мэндийн шинжлэх ухаан
Volume
20
Issue
7
Start Page
70
End Page
75
ISSN
2959-6947
Хураангуй
Үндэслэл: Хачигт боррелиоз нь спирохетийн ангийн, Borrelia төрлийн Борреллиа нянгаар үүсгэгддэг, иксод төрлийн хачгаар дамждаг, ихэвчлэн төв Халдварын эх мэдрэлийн тогтолцоо, зүрх судасны тогтолцоо, арьс салст, үе мөчний уурхай эмгэгээр илэрдэг зоонозын өвчин юм2. Хачигт боррелиоз нь дэлхийд Тархалт өргөн тархсан хачгаар дамжих халдваруудын нэг бөгөөд дэлхийн 80 Үүсгэгч гаруй оронд хүний өвчлөл бүртгэгддэг. Дэлхийн бөмбөрцгийн хойд хагас болох Европ, Хойд америк тивд хамгийн түгээмэл бүртгэгддэг хачгаар дамжих халдварын нэг юм5. Монгол улсад 2005 оноос хойш хачигт энцефалит, хачигт боррелиоз, хачигт риккетсиоз зэрэг халдварт өвчнийг албан ёсоор бүртгэж эхэлсэн. Хачигт боррелиозын эндемик бүсэд гадаад орчинд бие махбодын ажил хийх нь халдвар авах магадлалыг 10 дахин нэмэгдүүлдэг байна. Монгол оронд хачигт боррелиозын хүний өвчлөлийн сэжигтэй болон батлагдсан тохиолдол сүүлийн жилүүдэд тасралтгүй бүртгэгдэж байгаа тул тус халдварын тархвар зүйн онцлогийг нарийвчлан судлах шаардлагатай байна. Зорилго: Монгол улсад бүртгэгдсэн хачигт боррелиозын тархалт, хүний өвчлөлийн төлөв байдалд дүн шинжилгээ хийх. Арга, аргачлал: Зоонозын өвчин судлалын үндэсний төвийн мэдээллийн санд 2005-2023 онд бүртгэгдсэн хачигт боррелиозын хүний өвчлөлийн мэдээлэл, тандалтын мэдээ болон архивын баримтуудад үндэслэж, дескриптив загвараар судалгааг хийж гүйцэтгэлээ. Судалгааны мэдээллийг урьдчилан бэлтгэсэн картын дагуу цуглуулж, Excel, STATA 17.0, QGIS программууд ашиглан статистик боловсруулалт хийв. Үр дүнгийн нарийвчлалын хэмжүүр (дундаж), бүлгүүдийн (нас, хүйс, мэргэжил, ажилласан жил) ялгааг тодорхойлоход 95%-ийн итгэх хязгаарын хэлбэлзлийн утгуудыг ашиглав. Судалгаанд ач холбогдлын түвшин Р утга 0.05-аас бага тохиолдолд үнэн магадлалтай хэмээн тооцож гаргалаа. Үр дүн: Судалгаанд хамрагсдын 173 (64.1%)-ийг эмэгтэйчүүд, 97 (35.9%)-ийг эрэгтэйчүүд эзэлж байна. Насны хувьд бага насны болон сургуулийн насны хүүхдүүд хамгийн ихээр тус халдварыг авсан байна. Завхан аймагт хачигт боррелиозын хүний өвчлөл хамгийн их бүртгэгдсэн байна. Хачигт боррелиозоор өвчлөгсдийг хөдөлмөр эрхлэлтийн байдлаар харьцуулж үзэхэд 86 (32%) нь ажил эрхэлдэггүй, 52 (19%) ЕБС-ийн сурагч, 42 (16%) хувиараа бизнес эрхлэгч, 32 (12%) тодорхойгүй, 26 (10%) цэцэрлэгийн хүүхдүүд, 23 (8%) төрийн албан хаагч, 9(3%)-ийг малчид тус тус эзэлж байна. Хачигт боррелиозын өвчлөлийн оргил үе нь 4 болон 5 дугаар сард тохиож байгаа бол 11, 12, 1 болон 2 дугаар сард хүний өвчлөл огт бүртгэгдээгүй байна. Монгол улсын 16 аймаг, нийслэлийн 7 дүүрэгт хачигт боррелиозын хүний өвчлөлийн нийт 270 тохиолдол бүртгэгдсэнээс Завхан аймагт хачигт боррелиозын тохиолдол хамгийн их бүртгэгджээ. Хачигт боррелиозын хүний өвчлөлийн оргил үе нь 4, 5 дугаар сар бөгөөд эмэгтэйчүүд голдуу өвчилж байна. Мөн сургуулийн өмнөх боловсролын насныхан болон ерөнхий боловсролын сургуулийн хүүхдүүд тус халдварт хамгийн их өртсөн байна. Дүгнэлт: Монгол улсад хачигт боррелиозын хүний өвчлөл 20052023 оны хооронд 270 тохиолдол бүртгэгдсэнээс дийлэнх нь Завхан аймгийн Тосонцэнгэл суманд бүртгэгдсэн нь тухайн бүс өвчлөлийн голомтот нутаг болсныг харуулж байна. Хачигт боррелиозоор харьцангуй залуу хүмүүс өвдөж, дийлэнх насны бүлэгт эмэгтэйчүүд, бага насны хүүхдүүд өвчилж байгаа нь анхаарал татаж байна. Хачигт боррелиозын өвчлөл 2016 онд оргил үедээ хүрч сүүлийн жилүүдэд буурах хандлагатай байгаа хэдий ч өвчлөлийн ид оргил үе болох 4, 5 дугаар сард өртөмхий, эрсдэлтэй бүлгийн хүн амд урьдчилан сэргийлэх сургалт, эрүүл мэндийн боловсрол олгох шааардлагатай байна.
Background: Lyme borreliosis (Lyme disease) is caused by spirochaetes of the Borrelia burgdorferi sensu lato species complex, which are transmitted by Ixodes ticks. It is a zoonotic disease that affects the joints, the heart and the nervous system, often presenting with a characteristic skin rash. In Mongolia, 270 human cases of lyme borreliosis were recorded between 2005-2023. This study explored the epidemiological characteristics of these Lyme disease cases. Aim: To study the prevalence of tick-borne borreliosis and human disease status registered in Mongolia. Materials and Methods: Using data from the platform of Zoonotic Information System at the NCZD, we summarized epidemic and spatial characteristics of Lyme disease which regestered in Mongolia for the 18 year time period from 2005 through 2023. Results: In this study, 173 (64.1%) of the subjects were women and 97 (35.9%) were men. In terms of age, children of young age and school age were the most infected. Zavkhan province recorded the highest number of human cases of tickborne borreliosis. When grouping tick-borne borreliosis patients by employment, 86 (32%) were unemployed, 52 (19%) were high school students, 42 (16%) were self-employed, 32 (12%) were unknown, and 26 (10%) were kindergarten children, 23 (8%) were self-employed, and 9 (3%) were herders. In terms of season, 97 cases (37%) were recorded in April and 79 (30%) in May, respectively, which were the two highest months, and the season of infection was statistically significant (p<0.001). In Mongolia, human cases of tick-borne borreliosis have been registered in 81 districts of 16 provinces and seven districts of Ulaanbaatar city. However, no cases of human disease were recorded in Uvs, Gobi-Altai, Umnugobi, Dornogobi, and Sukhbaatar and the highest number of cases was recorded in Zavkhan province, which was statistically significant (p<0.001). There was a total of 73 cases (27%) recorded in Zavkhan province, and 57 (78%) of these cases were from Tosontsengel soum, which was statistically significant (p<0.001). Conclusion: In Mongolia, 270 cases of tick-borne borreliosis in humans were reported between 2005 and 2023, mostly were recorded in Tosontsengel Sum, Zavkhan Province, which indicates that the region has become the epicenter of the disease. It is noteworthy that relatively young people are affected by tick-borne borreliosis, and the majority of age groups are women and young children. Although the incidence of tick-borne borreliosis reached its peak in 2016 and has been decreasing in recent years, there is a need to provide preventive training and health education to risk groups in during April and May, which is the peak season of the disease.
Нэмэлт мэдээлэл
Бүрэн эх: https://journal.mnums.edu.mn/index.php/emsu/article/view/1141
Эшлэл
О.Даариймаа, Д.Алтантогтох, Н.Цогбадрах, Д.Гантуяа. Монгол улсад 2005-2023 онд бүртгэгдсэн Хачигт боррелиозын хүний өвчлөлийн тархвар зүйн зарим онцлогийг судалсан нь. Эрүүл мэндийн шинжлэх ухаан. 2024;20(7):70-75.