Loading...
Дэгд (Gentiana L.)-ийн төрлийн ургамлын уламжлалт мэдлэг, хэрэглээг судалсан үр дүн
Зохиогч
Он
2025 оны тавдугаар сарын 5
Төрөл
journal article
Journal
Эрүүл мэндийн шинжлэх ухаан
Volume
21
Issue
4
Start Page
204
End Page
209
ISSN
2959-6947
Хураангуй
Үндэслэл: Угсаатны анагаах ухаанд эмийн ургамлын уламжлалт мэдлэг, хэрэглээний судалгаа нь судлаачдад ургамлын хэрэглээг төрөл бүрийн аргаар судлах боломжийг нээж, ургамлын гаралтай бүтээгдэхүүний эрэлт хэрэгцээ өсөн нэмэгдэж буй энэ үед чухал ач холбогдолтой юм. Иймээс бид Монгол болон ӨМӨЗО-ны зарим аймгуудад хийсэн Дэгд төрлийн ургамлын уламжлалт мэдлэг, хэрэглээг судаллаа. Зорилго: Газарзүйн ялгаатай бүс нутгийн ард иргэдийн Дэгд төрлийн ургамлын эмийн түүхий эдийн уламжлалт хэрэглээг судлахын зэрэгцээ ургамлын адилцаа нэр буюу нутгийн нэршлийг илрүүлэх. Арга, аргачлал: Монгол болон ӨМӨЗО-ны зарим нутагт нийт 190 соёлын өв тээгчээс 36 асуумж бүхий этноботаникийн судалгааг авсан. Асуумж судалгааны мэдээллийг боловсруулан Дэгд төрлийн ургамал тухайн бүс нутагт хир чухал эсэхийг ашиглалтын индекс болон харьцангуй давтамжийн индексээр тодорхойлов. Үр дүн: Дэгд төрлөөс Gentiana algida, G.macrophylla, G.decumbens, Gentianopsis barbata гэх 4 зүйлийн ургамлыг 2 улсын өв тээгчид нэрлэсэн бөгөөд тухайн бүс нутаг дахь ургамлын гаралтай түүхий эдийн чухал эсэхийг тодорхойлдог харьцангуй давтамжийн индексийн дүнгээр судалгаа явуулсан Монгол Улсын нутагт Том навчит дэгд - 0,37, Хэвтээ дэгд - 0,51, Цагаан дэгд - 0,55 байгаа нь эдгээр ургамлын түүхий эдийг бүс нутагт өргөн ашигладаг, чухал хэрэгцээтэй болохыг илтгэж байна. Харин ӨМӨЗО-ны судалгаа явуулсан нутагт харьцангуй давтамжийн индекс Цагаан дэгд 0,08, Том навчит дэгд 0,18, Хэвтээ дэгд 0,21 байгаа нь бүс нутагт Дэгд төрлийн ургамлын түүхий эд бага ашиглагддаг болохыг харуулж байна. Гэвч энэ нутаг дэвсгэрт эрчимжсэн мал аж ахуй, газар тариалан эрхэлж буйтай холбоотой байх талтай юм. Дүгнэлт: 1. Дэгд төрлийн ургамлын түүхий эдийн хэрэглээ бүс нутагт ялгаатай байна. 2. Дэгд төрлийн ургамлыг хоёр орны өв тээгчид цэцгийн өнгө, овор хэмжээ, нутгийн аялгаар ялгаатай нэрлэж ирсэн болохыг судлан тогтоолоо.
Aim: The objective of the study is to explore traditional knowledge about Gentian plants, their medicinal and other uses in various local communities, as well as to identify their vernacular names. Materials and Methods: The research was conducted in certain regions of Mongolia and the Inner Mongolia Autonomous Region (IMAR), involving 190 cultural heritage bearers through 36 questionnaires. The collected data were analyzed to determine the utilization index and frequency index of Gentian plants, assessing how they are used in the respective regions. Results: The results indicated the identification of four species of Gentian plants: Gentiana algida, G. macrophylla, G. decumbens, and Gentianopsis barbata. The relative frequency indices in Mongolia showed high usage with values of 0.37 for G. macrophylla, 0.51 for G. decumbens, and 0.55 for Gentiana algida. In contrast, the values in IMAR were lower, with 0.08 for white Gentian, 0.18 for large-leaved Gentian, and 0.21 for creeping Gentian. These findings suggest that the utilization of Gentian plants is influenced by intensive livestock farming and agricultural practices in the area. Conclusion: The use of Gentian plants varies across regions, and the cultural heritage bearers from both countries name them differently based on flower color, size, and local dialects. This study provides valuable information for preserving local traditional knowledge and can be beneficial for researchers and cultural heritage protectors.
Нэмэлт мэдээлэл
Бүрэн эх: https://journal.mnums.edu.mn/index.php/emsu/article/view/1242
Эшлэл
Вэн Чао (Wen Chao), Ц.Батцэрэн, Г.Батзаяа, Алмаз Боржигдай (Almaz Borjigidai), Б.Цэрэнцоо. Дэгд (Gentiana L.)-ийн төрлийн ургамлын уламжлалт мэдлэг, хэрэглээг судалсан үр дүн. Эрүүл мэндийн шинжлэх ухаан. 2025;21(4):204-209.