Loading...
Нойрны хямрал ба зан үйлийн эрсдэлт зарим хүчин зүйлийг тодорхойлсон нь
Зохиогч
Он
2026 оны гуравдугаар сарын 30
Төрөл
journal article
Journal
Эрүүл мэндийн шинжлэх ухаан
Volume
22
Issue
2
Start Page
73
End Page
77
ISSN
2959-6947
Хураангуй
Үндэслэл: Нойр нь бие махбодын дотоод орчны тэнцвэр, сэтгэл зүйн болон танин мэдэхүйн тогтвортой байдлыг хадгалахад чухал үүрэгтэй. Ялангуяа аксоныг нөхөн сэргээх, ой санамжийг шинэчлэх замаар бие махбодын болон сэтгэцийн эрүүл мэндийг хадгалах үндсэн процесс юм. Иймээс нойрны эмгэг, нойрны хямрал нь эрхтэн тогтолцооны үйл ажиллагааны өөрчлөлт төдийгүй зан үйлийн эрсдэлд хүргэж болно. Зорилго: Нойрны хямралыг үнэлэн, эрсдэлт зарим хүчин зүйлийг тодорхойлох. Арга, аргачлал: Бид “Богд-Уул” сувилалд нойргүйдлийн бус шалтгааны улмаас 2024 оны 12 сараас 2025 оны 03 сарын хооронд хэвтэн, сувилуулсан сувилуулагчдаас 18-аас 89 насны, 209 хүнийг эрэгтэй, эмэгтэй хүйсийг харгалзахгүйгээр, санамсаргүй түүврийн аргаар сонгон хамруулж, агшингийн судалгааны загвараар хийж гүйцэтгэв. Нойрны хямралыг PSQI (Pittsburgh Sleep Quality Index), сэтгэл түгшилтийг STAI (State-Trait Anxiety Inventory буюу СпильбергХанины) сорилоор, гутралыг CES-D (Center for Epidemiologic Studies Depression Scale) нийтэд нээлттэй сорилоор тус бүр илрүүлэн, нойрны хямралд нөлөөлж болохуйц амьдралын хэв маягийг асуумж судалгаагаар үнэллээ. PSQI сорилоор 5-аас дээш оноотой бол нойрны хямралтай, сэтгэл түгшилтийг илрүүлэх STAI (State-Trait Anxiety Inventory буюу Спильберг-Ханины) сорилоор 0-1.4 оноо бол сэтгэл түгшилтгүй, 1.5-1.9 бол хөнгөн, 2.0-2.9 бол дунд, 3.0-3.4 хүнд зэрэг, 3.5-4.0 бол гүнзгий сэтгэл түгшилттэй хэмээн дүгнэв. Сэтгэл гутралыг илрүүлэх CES-D (Center for Epidemiologic Studies Depression Scale) сорилоор сэтгэл гутралгүй (0-15 оноо), дунд зэрэг (15-21 оноо), хүнд зэргийн (22≤ оноо) сэтгэл гутралтай хэмээн үнэлж, ангилсан. Үр дүн: Судалгаанд 18-89 насны, нийт 209 хүн хамрагдсан ба дундаж нас 49.61±17.64 жил (эрэгтэйчүүд 52.23±2.52 жил, эмэгтэйчүүд 48.65±1.39 жил) байлаа. Судалгаанд хамрагдагсадын 25.4% (n=53) нь эрэгтэйчүүд, 74.6% (n=156) нь эмэгтэйчүүд байв. PSQI сорилоор судалгаанд оролцогчдын 45.9% (n=96) нь нойрны өөрчлөлтгүй, 54.1% (n=113) нь нойрны хямралтай болох нь тогтоогдсон. Нойрны хямрал тодорхойлогдсон хүмүүсийн 79.6% (n=90) нь эмэгтэй, 20.4% (n=23) нь эрэгтэй байв. Сэтгэл зүйн байдлыг үнэлэхэд нийт оролцогчдын 23.4% (n=49) нь стресс хүчин зүйлд байнга өртдөг, 70.8% (n=148) нь одоогийн сэтгэл түгшилттэй, 85.6% (n=179) нь суурь сэтгэл түгшилттэй, 23.4% (n=49) нь сэтгэл гутралтай тодорхойлогдсон. Сэтгэл зүйн байдлыг бүлэг хооронд тодорхойлоход хэвийн нойртой бүлэгт сэтгэл түгшилтгүй (42.7%) болон хөнгөн хэлбэр (37.5%) зонхилж байсан бол нойрны хямралтай оролцогчдын 70 гаруй хувьд хөнгөн (34.5%) ба дунд (36.3%) зэрэг, түүнчлэн, хүнд хэлбэр (11.5%) тус тус тодорхойлогдсон нь хэвийн нойртой бүлгээс 2.6 дахин илүү тогтоогдсон. Суурь сэтгэл түгшилтийн хувьд ч дээрхтэй ижил буюу хэвийн нойртой хүмүүсийн дунд суурь сэтгэл түгшилтгүй (28.1%) ба хөнгөн (46.9%) зэрэг давамгайлж, харин нойр хямарсан оролцогчдод дунд (41.6%) ба хүнд (20.4%) зэргийн түгшилт талаас илүү хувь тодорхойлогджээ. Хэвийн нойртой хүмүүсийн 85.5% сэтгэл гутралгүй байсан бол нойр хямарсан бүлгийн 30 гаруй хувьд дунд ба хүнд зэргийн гутрал (тус бүр 15.9%) тохиолдож байв. Нойрны хямрал ба одоогийн сэтгэл түгшилт (r=0.309; p=0.000), суурь сэтгэл түгшилт (r=0.451; p=0.000), сэтгэл гутрал (r=0.312; p=0.000) тус бүр шууд, дунд зэргийн хамааралтай, харин оройн цагаар оюуны ачаалалтай ажил хийх (Phi=0.216; X2=9.754, df=1, p=0.002), нойрны хэмнэл тогтмол бус байх (Phi=0.181; X2=6.880, df=1, p=0.009), стресс хүчин зүйлийн нөлөөнд байнга өртөх (Phi= 0.254; X2= 13.470, df=1, p=0.000) зэрэг нь сул хамааралтай байсан. Нойрны хямралд оройн цагаар оюуны ачаалалтай ажил хийх (OR=6.660; CI95%; 1.501:29.546), стресс хүчин зүйлийн нөлөөнд байнга өртөх (OR=4.904; CI95%; 1.973:12.189), оройн цагаар өтгөн цай, кофе уух (OR=3.288; CI95%; 1.010:10.700), нойрны тогтмол бус хэмнэлтэй байх (OR=2.096; CI95%; 1.122:3.916), суурь сэтгэл түгшилт (OR=1.088; CI95%; 1.041:1.137), одоогийн сэтгэл түгшилт (OR=1.038; CI95%; 1.000:1.076) зэрэг нь эрсдэлт хүчин зүйл болж байна. Дүгнэлт: Нойрны хямралд оройн цагаар оюуны ачаалалтай ажил хийх, стресс хүчин зүйлийн нөлөө, оройн цагаар өтгөн цай, кофе уух, тогтмол бус нойрны хэмнэлтэй байх, одоогийн болон суурь сэтгэл түгшилт зэрэг нь тус тус эрсдэл болж байгаа тодорхойлогдлоо.
Background: Sleep is essential for maintaining the body’s internal balance, as well as psychological stability and cognitive performance. In particular, it is a fundamental process for maintaining physical and mental health by promoting axonal repair and memory consolidation. Consequently, sleep disturbances may lead not only to physiological dysfunction but also to behavioral and psychological risks. Aim: To evaluate sleep disturbances and determine selected associated risk factors. Materials and Methods: A cross-sectional study was conducted among individuals receiving treatment at the “BogdUul” sanatorium for reasons other than insomnia between December 2024 and March 2025. A total of 209 participants aged 18 years and older were randomly selected regardless of sex. Sleep quality was assessed using the Pittsburgh Sleep Quality Index (PSQI). Anxiety was measured using the State–Trait Anxiety Inventory (STAI; Spielberger–Hanin), and depression was evaluated using the Center for Epidemiologic Studies Depression Scale (CES-D). Lifestyle factors that could potentially influence sleep were assessed using a structured questionnaire. A PSQI score greater than 5 indicated the presence of sleep disturbance. According to the STAI scale, scores of 0–1.4 indicated no anxiety, 1.5–1.9 mild anxiety, 2.0–2.9 moderate anxiety, 3.0–3.4 severe anxiety, and 3.5–4.0 profound anxiety. Depression based on the CES-D scale was classified as no depression (0–15), moderate depression (16–21), and severe depression (≥22). Results: The study included 209 participants aged 18–89 years, with a mean age of 49.61±17.64 years (men: 52.23±2.52; women: 48.65±1.39). Of the participants, 25.4% (n=53) were men and 74.6% (n=156) were women. Based on the PSQI results, 45.9% (n=96) had normal sleep quality, while 54.1% (n=113) had sleep disturbances. Among those with sleep disturbances, 79.6% (n=90) were women and 20.4% (n=23) were men. Psychological assessment showed that 23.4% (n=49) reported frequent exposure to stress, 70.8% (n=148) had state anxiety, 85.6% (n=179) had trait anxiety, and 23.4% (n=49) were identified as having depressive symptoms. When comparing the groups, participants with normal sleep were more likely to have no anxiety (42.7%) or only mild anxiety (37.5%). In contrast, more than 70% of those with sleep disturbances had mild (34.5%) or moderate (36.3%) anxiety, and severe anxiety (11.5%) was observed 2.6 times more frequently than in the normal sleep group. A similar trend was observed for trait anxiety. Among individuals with normal sleep, the majority had no (28.1%) or mild anxiety (46.9%), whereas moderate (41.6%) and severe (20.4%) levels were more common among those with sleep disturbances. While 85.5% of participants with normal sleep had no depression, more than 30% of those with sleep disturbances had moderate or severe depression (15.9% each). Sleep disturbance showed a moderate positive correlation with state anxiety (r=0.309; p < 0.001), trait anxiety (r=0.451; p<0.001), and depression (r=0.312; p<0.001). Weak but significant associations were also found with evening intellectual workload (Phi=0.216; χ²=9.754, p=0.002), irregular sleep patterns (Phi=0.181; χ²=6.880, p=0.009), and frequent exposure to stress (Phi=0.254; χ²=13.470, p<0.001). Risk factor analysis indicated that intellectually demanding work in the evening (OR=6.660; 95% CI: 1.501–29.546), frequent exposure to stress (OR=4.904; 95% CI: 1.973–12.189), consumption of strong tea or coffee in the evening (OR=3.288; 95% CI: 1.010–10.700), irregular sleep schedules (OR=2.096; 95% CI: 1.122–3.916), trait anxiety (OR=1.088; 95% CI: 1.041–1.137), and state anxiety (OR=1.038; 95% CI: 1.000–1.076) were associated with an increased risk of sleep disturbances. Conclusion: Evening intellectual workload, frequent exposure to stress, consumption of strong tea or coffee in the evening, irregular sleep patterns, and both state and trait anxiety were identified as risk factors for sleep disturbances.
Нэмэлт мэдээлэл
Бүрэн эх: https://journal.mnums.edu.mn/index.php/emsu/article/view/1624
Эшлэл
Д. Дэлхийцэцэг, М. Мөнхзол. Нойрны хямрал ба зан үйлийн эрсдэлт зарим хүчин зүйлийг тодорхойлсон нь. Эрүүл мэндийн шинжлэх ухаан. 2026;22(2):73-77.