Даваа–Баасан 08:30–20:00 · Бямба 09:00–16:00
Now showing 1 - 4 of 4
  • Some of the metrics are blocked by your 
    Item type:Publication,
    Хэвтээ дэгд (Gentiana decumbens L.f. ) ургамлын бичил бүтэц ба гистохимийн судалгаа
    (2025-12-05)
    Б.Нурдана
    ;
    Л.Дэнсмаа
    ;
    Б.Энхтуул
    ;
    Б.Мөнхзул
    ;
    Үндэслэл: Монгол орны Gentianaceae овгийн ургамлууд гашуун иридойд гликозид, флавоноид, полифенолт нэгдлээр баялаг бөгөөд уламжлалт анагаах ухаанд хоол боловсруулалт, элэг хамгаалах, халуун дарах зэрэгт өргөн хэрэглэгддэг. Эдгээрээс тархмал зүйл болох Хэвтээ дэгд (Gentiana decumbens L.f.)-ийн бичил бүтэц, гистохимийн талаарх стандарчлагдсан мэдээлэл хомс байгаа нь энэхүү судалгааг хийх үндэслэл боллоо. Зорилго: Хэвтээ дэгд ургамлын газрын дээд ба доод хэсгийн бичил бүтцийн онцлогийг тодорхойлж, гистохимийн аргаар цардуул, полисахарид, фенолт нэгдлүүдийн тархцыг илрүүлэх. Арга, аргачлал: 2024 оны 7-р сард Хөвсгөл аймгийн Цагаан-Уул сумаас түүсэн дээжийг салхитай сүүдэрт хатаав. Микроскопийн шинжилгээнд ус-спирт-глицерин (1:1:1) уусмалд 24 цаг дэвтээж зөөлрүүлэн, гар микротомоор иш, навч, үндэс, цэцгийн (дохиур, дэлбээ, суудал/ хальс) хөндлөн ба тууш зүслэг бэлтгэв. Тунгалагжуулалтад 10% хлоралгидрат хэрэглэв. Будахдаа: калийн бихромат (K₂Cr₂O₇), төмрийн (III) хлорид (FeCl₃), люголь (I₂+KI), тимол+концентрацитай H₂SO₄, метилен хөх зэргийг ашиглав. Бэлтгэлийг глицеринээр цэвэрлээд Olympus гэрлийн микроскопоор 40х, 100х өсгөлтөөр ажиглаж, 12 MP камерын зураглалаар баримтжуулав. Үр дүн: Навч: дорсивентрал зохион байгуулалттай, дээд талдаа нягт палисадын паренхим, доод талдаа завсар ихтэй сийрэг мезофилл, гипостомат байрлалтай амсрын эс, судлын орчмын колленхим ажиглагдсан. Гистохимид судалсан урвалжууд сөрөг (цардуул/фенол илрээгүй). Иш: гаднаас эпидермисөргөн кортикстасралтгүй склеренхимын бөгждотор талд 12–15 эвколлатерал судлын багцөргөн төв паренхим ажиглагдсан. K₂Cr₂O₇-д бор-шаргал будагдалт (полифенол/лигнин), люголиор хүрэн-бор (цардуул) эерэг; FeCl₃, метилен хөх, тимол+H₂SO₄ ихэнхидээ сөрөг (хөндлөн зүслэг). Харин ишний тууш зүслэгт люголь (цардуул) ба тимол+H₂SO₄ (полисахарид) эерэг. Үндэс: анхдагч байгууламжтай радиаль ксилем-флоэм; тод эндодерми (каспарын зурвас), перицикл. K₂Cr₂O₇ ба FeCl₃-д эерэг (фенолт нэгдэл/лигнин), люголиор паренхимд цардуул элбэг. Цэцгийн суудал/хальс: зузаан кутикултай эпидермис, трихом, гадна-төв паренхим; олон жижиг хаалттай дамжуулах багц (амфивазал маягийн зураглал). K₂Cr₂O₇, FeCl₃ эерэг (полифенол/ флавоноид, таннин), люголь эерэг (цардуул), тимол+H₂SO₄ хэсэгчлэн эерэг (полисахарид). Дохиур (тууш): эпидермис, эндотец, тоосны уут, дамжуулах багц тод, K₂Cr₂O₇, люголь, FeCl₃ эерэг будагдалт ажиглагдав. Дүгнэлт: G.decumbens-ийн анатомийн зураглал нь хуурай, өндөр гэрэлтэй орчинд тохирсон механик бэхжилт (склеренхимын бөгж), фотосинтетик үр ашиг (нягт палисад), нөөц хуримтлал (төв/кортикс паренхим дахь цардуул)-ыг харууллаа. Гистохимийн аргаар үндэс, иш, цэцгийн эрхтэнд полифенолт нэгдэл болон цардуул/полисахарид локалчлогдож, навчанд илрээгүй нь эрхтэн хооронд бодисын хуримтлал ялгаатайг нотлов.
  • Some of the metrics are blocked by your 
    Item type:Publication,
    MRXA7 уургийн идэвхтэй төвтэй флавоноидын молекулуудын харилцан үйлчлэлийг молекул докингийн аргаар үнэлэсэн нь
    (2026-02-03)
    Ц.Амаржаргал
    ;
    Д.Ариунзаяа
    ;
    Б.Нурдана
    ;
    Л.Дэнсмаа
    ;
    Б.Билгүүн
    Үндэслэл: Арьсны шархны эдгэрэлт, уян хатан байдал болон хамгаалах чадвар нь эсийн нөхөн төлжилт, эсийн гаднах матрикс (ЭГМ)-ийн дахин зохион байгуулалттай нягт холбоотой байдаг нь судалгаагаар нотлогтсон байна. MXRA7 (Matrix Remodeling Associated Protein 7) нь эсийн гаднах матрикс (ЭГМ)-ийн зохицуулалт, эдийн нөхөн төлжилт болон үрэвслийн процессод оролцдог уураг бөгөөд сүүлийн үеийн судалгаануудын үр дүнгээр шархны эдгэрэлтийг дэмжих чадамжтай болох нь тогтоогдоод байна. Гэсэн хэдий ч MXRA7-ийн үйл ажиллагаанд нөлөөлөх байгалийн гаралтай бага молекулуудын талаарх судалгаа хомс хэвээр байна. Харин флавоноидууд нь антиоксидант, үрэвслийн эсрэг үйлдлээрээ шархны эдгэрэлт ЭГМ-ийн зохицуулалтад эерэг нөлөө үзүүлдэг нь өмнөх судалгаагаар нотлогдсон байна. Иймээс флавоноид нэгдлүүд MXRA7 уургийн боломжит зохицуулагч байж болох таамаглал дэвшүүлэв. Зорилго: MXRA7 уургийн идэвхтэй төвд 14 төрлийн байгалийн гаралтай флавоноид нэгдлийн холбогдох чадвар, холболтын энерги, харилцан үйлчлэлийн онцлогийг молекул докингийн аргаар үнэлэх. Арга, аргачлал: Флавоноидын молекулын бүтцийг PubChem мэдээллийн сангаас авч, MXRA7 уурагтай харилцан үйлчлэлийг CB-Dock2 болон SwissDock программ хангамж ашиглан молекул докингийн аргаар судлав. Докингийн үр дүнг PyMOL программаар дүрслэн, RMSD, холболтын чөлөөт энерги (∆G), ингибиторын тогтмол (Ki), позын эрэмбэлэлт болон кластер анализын үзүүлэлтүүдээр үнэлэлэв. RMSD ≤ 2.0Å-ийг тогтвортой холболтын шалгуур болгон ашиглав. Үр дүн: MXRA7 флавоноидын комплексүүдийн RMSD утга 0.081–0.622Å-ийн хооронд хэлбэлзсэн нь бүх нэгдлүүд уургийн холбогдох хөндийд тогтвортой байрлаж байгааг тодорхойлов. Физетин (0.081Å), Нарингенин (0.107Å), Хесперетин (0.107Å) хамгийн бага RMSD үзүүлсэн нь холбогдох байрлалын тогтвортой байдал өндөр болохыг илтгэнэ. Холболтын энерги (∆G) -6.0– -7.1 ккал/моль-ийн хооронд байсан ба Протропин хамгийн хүчтэй холболт (∆G=-7.1ккал/моль) үзүүлэв. Ихэнх флавоноидууд MXRA7 уургийн амин хүчлийн үлдэгдлүүдтэй устөрөгчийн холбоо, гидрофоб болон π–π харилцан үйлчлэл үүсгэх боломжтой байв. Кластер анализын дүнгээр флавоноидуудын ихэнх нь нэг үндсэн холбогдох байрлалд төвлөрсөн бол Физетин, Нарингенин, Хесперетин тусдаа дэд кластер үүсгэн илүү тогтвортой байрлалтай байв. Лигандын үр ашгийн (LE) үнэлгээгээр Хризин, Апигенин, Нарингенин өндөр LE үзүүлсэн нь жижиг молекулуудын холболтын үр ашиг сайн болохыг харуулав. Дүгнэлт: Флавоноид нэгдлүүд MXRA7 уургийн идэвхтэй төвтэй тогтвортой харилцан үйлчлэх боломжтойг молекул докингийн аргаар үнэлэсэн. Ялангуяа Протропин холболтын энергиэр, Физетин, Нарингенин, Хесперетин холбогдох байрлалын тогтвортой байдлаар онцгой үр дүн үзүүлсэн. Эдгээр нэгдлүүд нь MXRA7-т чиглэсэн боломжит биоидэвхт молекулууд байж болох бөгөөд цаашдын судалгаанд молекулын динамик симуляци болон туршилтаар баталгаажуулах шаардлагатай гэж үзэж байна.
  • Some of the metrics are blocked by your 
    Item type:Publication,
    Монгол оронд ургадаг зарим зүйл сапонин агуулсан ургамлуудын амсрын эсийн судалгаа
    (2025-10-20)
    Б.Нурдана
    ;
    Б.Хулангоо
    ;
    Л.Дэнсмаа
    ;
    ;
    Б.Энхтуул
    Үндэслэл: Сапонин нь ургамлын хоёрдогч метаболит бөгөөд ургамлын хамгаалалтын механизм болон физиологийн үйл явцад чухал үүрэг гүйцэтгэдэг. Амсрын эсүүд нь ургамлын эсийн хийн солилцоо, усны тэнцвэрийг хангахад чухал үүрэгтэй тул сапонин ихээр агуулсан ургамлын төрөл зүйлүүдийн амсрын эсийн анатомийн болон биохимийн онцлогийг судалснаар эдгээр нэгдлүүд болон эсийн механизмийн харилцан үйлчлэлийн шинж чанарыг судлах нь бидний судалгааны үндэслэл боллоо. Зорилго: Сапонин агуулсан эмийн ургамлуудын амсрын эсийн бүтэц, хэлбэр, үйл ажиллагааг тодорхойлох. Арга, аргачлал: Монгол орны зарим зүйл сапонин агуулсан ургамлын амсрын эсийн бүтэц, байрлал, тоо, эпидермисийн онцлогийг судлахаар 2024 оны 6-9 сард, Булган, Төв аймаг, Горхи-Тэрэлжээс 9 зүйл эмийн ургамлыг цуглуулж, бичил бэлтгэмэл бэлтгэн макроскопийн болон микроскопийн аргаар судлан үзэв. Үр дүн: Судалгааны үр дүнд Сэгсгэр яргуйжин (Anemone crinita Juz.) нь 1 мм2 талбайд хамгийн олон амсрын эс (107), эпидермисийн эс (229)-тэй бөгөөд энэ нь хуурай орчинд дасан зохицох, хамгаалах үүрэгтэй. Байгалийн гиш (Vivia baicalensis (Turcz.)B.Fedtsch.) нь хамгийн өндөр амсрын индекс (39.6)-тэй бөгөөд ууршилтын зохицуулалтад онцгой үүрэгтэй. Амсрын эсийн бүтэц ургамлын төрөл зүйлээс хамаарч өөр өөр байсан бөгөөд Ацан ажгана, Байгалын гиш зэрэг ургамал нь аномоцит хэлбэрийн амсрын эстэй байв. Харин Өндөр гэзэг цэцэг, Буриад хонин зажилуур зэрэг ургамлын амсрын эс азиноцит хэлбэртэй, Нарийн навчит зүрхэн цэцэг, Цацагт инж буурал, Наран холтсон цэцэг, Ойн яргуйжин, Сэгсгэр яргуйжин зэрэг ургамлууд парацит хэлбэрийн амсрын эстэй байв. Дүгнэлт: Сэгсгэр яргуйжин нь хамгийн олон амсрын эстэй байснаар өндөр идэвхтэй хийн солилцоо болон усны зохицуулалтын өндөр чадвартай мөн эпидермис эсийн тоо хамгийн өндөр байгаа нь гадаад орчноос хамгаалах чадвар сайтай байгааг илтгэж байна.
  • Some of the metrics are blocked by your 
    Item type:Publication,
    Арьсны өвчний үед хэрэглэдэг ургамлын гаралтай эмийн түүхий эдийн этноботаникийн судалгаа
    (2026-09-15)
    Б.Нурдана
    ;
    Л.Дэнсмаа
    ;
    Ч.Хонгорзул
    ;
    Б.Туяацэцэг
    ;
    Ж.Эрдэнэчимэг
    Үндэслэл: Арьсны өвчин нь дэлхий дахинд өндөр тархалттай бөгөөд Монголчуудын дунд ургамлын гаралтай түүхий эдийг арьсны эмгэгийн үед уламжлалт болон ахуйн түвшинд хэрэглэсээр байгаа ч хэрэглээний давтамж, мэдээлэгчдийн зөвшилцөл, соёлын ач холбогдлыг тоон аргаар системтэй үнэлсэн судалгаа хомс байна. Зорилго: Улаанбаатар хотын иргэдийн арьсны өвчний үед хэрэглэдэг ургамлын гаралтай эмийн түүхий эдийн талаарх уламжлалт мэдлэг, хэрэглээний онцлог, соёлын ач холбогдлыг этноботаникийн тоон үзүүлэлтээр тодорхойлох. Арга, аргачлал: Судалгаанд арьсны өвчний үед хэрэглэгддэг ургамлын зүйлийн бүрдэл, хэрэглээний хэлбэр, давтамж, үр нөлөө, гаж нөлөө, бэлтгэх болон номхотгох аргын талаарх мэдээллийг бүртгэн авч, Ашиглалтын индекс (UV), Харьцангуй давтамжийн индекс (RFC), Мэдээлэгчийн зөвшилцлийн индекс (ICF), Үнэн байдлын түвшин (FL), Харьцангуй алдартай байдлын түвшин (RPL), Эрэмбээр зэрэглэх (ROP), Соёлын ач холбогдлын индекс (CII), Жаккард индекс (JI), Шеннон– Вийнерийн олон янз байдлын индекс (SDI) зэрэг этноботаникийн тоон үзүүлэлтүүдээр үнэлэв. Статистик боловсруулалтыг Microsoft Excel 2016 программаар хийв. Судалгааг АШУҮИС-ийн Судалгааны ёс зүйн хяналтын хорооны зөвшөөрөл (Протокол №25-06/03-03) болон дүгнэлт (Протокол №26/03-Б02)-ийн хүрээнд гүйцэтгэв. Үр дүн: 36 овгийн 73 зүйл ургамал бүртгэгдэж, Гол гэсэртэн, Сарнайн, Шүхэртэн, Сараана овгийн ургамал зонхилж байв. Хэрэглэх аргын хувьд хандлан угаалга, шавшлагаар хэрэглэх 29.6%, шүүсийг шууд түрхэх 18.9%, нухашлан тавих 18.1% байв. Зуун наст (Aloe barbadensis) UV=0.19, RFC=0.128, CII=0.19, RPL=1.00, ROP=100 үзүүлэлтээр хамгийн өндөр үнэлэгдсэн ба Нугараа алтан товч, Говийн ганга, Яшилдуу чацаргана, Их таван салаа мөн өндөр эрэмбэлэгдэв. Мэдээлэгчийн зөвшилцлийн индекс нь арьсны дулааны түлэгдэлд 0.82, ил шарханд 0.77, идээт батганд 0.76 зэрэг үзүүлэлттэй байв. Уламжлалт жорын 126 түүхий эдтэй 18 зүйл давхцаж, JI=10%; H′=3.4184, E=0.7967 гарав. Мэдээлэгчдийн 40.8% зовуурь багассан, 61.9% гаж нөлөө илрээгүй гэж мэдээллэв. Дүгнэлт: Арьсны өвчний үед ургамлын гаралтай түүхий эд хэрэглэх уламжлалт мэдлэг Улаанбаатар хотын иргэдийн дунд хадгалагдан байна. Өндөр эрэмбэлэгдсэн ургамлуудыг цаашдын фитохими, фармакологи, аюулгүй байдал, стандартчиллын судалгаанд зорилтот байдлаар сонгох боломжтой. Эдгээр үр дүн нь клиникийн үр нөлөөний шууд нотолгоо бус, уламжлалт хэрэглээ ба мэдээлэгчдийн туршлагын хэмжүүр болох боломжтой.