Loading...
Гоо сайханд хэрэглэж байсан зарим эмийн түүхий эдийг Монгол эрдэмтдийн бичсэн анагаах ухааны эртний номуудаас тодруулахуй
Он
2024 оны арван хоёрдугаар сарын 21
Төрөл
journal article
Journal
Эрүүл мэндийн шинжлэх ухаан
Volume
20
Issue
8
Start Page
158
End Page
163
ISSN
2959-6947
Хураангуй
Үндэслэл: Сүүлийн 10 гаруй жилд Монгол Улсад гоо зүйн шинжлэх ухаан эрчимтэй хөгжих суурь тавигдсан ба үүнийг даган ургамлын гаралтай гоо сайхны бүтээгдэхүүн үйлдвэрлэх гол түүхий эд болох эмийн ургамлын судалгааг өргөн хүрээнд хийж байна. Монгол оронд 900 гаруй зүйлийн эмийн ургамал ургадаг. Гэхдээ эдгээр ургамлаас аль ургамал нь гоо сайханд хэрэглэдэг болохыг тогтоох нь судлаачдын анхаарлыг татаж байна. Үүнийг шийдвэрлэх гол аргаын нэг бол XVII зууны сүүлчээс XX зууны эхэн хүртэлх үеийн монгол эмч, эрдэмтдийн бичсэн анагаах ухааны эртний судраас гоо сайханд хэрэглэдэг эмийн ургамлын түүвэр хийж тодорхойлох асуудал юм. Зорилго: XVII зууны сүүлчээс XX зууны эхэн хүртэлх үеийн монгол эмч, эрдэмтдийн бичсэн анагаах ухааны эртний судраас гоо сайханд хэрэглэдэг эмийн ургамлын түүвэр хийж тайлбарлах. Арга, аргачлал: Бид энэхүү судалгааг эх бичиг, сурвалж бичгийн судлалын аргыг ашиглан судлаач М.Отгонбаяр (1995) нарын тодорхой нэг уламжлалын түүхийн жишээн дээр тулгуурлан мэдлэгийн трансформацын зүй тогтлыг илэрхийлэх арга зүйн зарчмуудыг баримтлан уламжлал шинэчлэлийн асуудалд улирал дэвших диалектик зүйн тогтнолын үүднээс хандахдаа В.Ф.Гегель (1837), Н.И.Конрид (1966), Л.Н.Гумилев (1989), Н.Хавх (1995) нарын үзэл баримтлалын ерөнхий чиг зарчмыг тус тус баримталж ажигласан болно. Үр дүн: Бид судалгаандаа эхлээд XVII зууны сүүлчээс XX зууны эхэн хүртэлх үеийн монгол эмч, эрдэмтдийн бичсэн анагаах ухааны эртний 40 номыг олж цуглуулан ашигласан. Цуглуулсан ном болгоноосоо гоо сайхантай холбоотой, арьсны янз бүрийн өвчнийг эмчлэх эмийн ургамал, нийлмэл найрлагыг тогтоосон. Дүгнэлт: XVII зууны сүүлчээс XX зууны эхэн хүртэлх үеийн монгол эмч, эрдэмтдийн бичсэн анагаах ухааны эртний 7 судраас гоо сайханд хэрэглэдэг идээ ундаа, амьтан ургамлын гаралтай эмийн түүхий эдийн түүвэр хийж тайлбарлав. Сүүлийн 10 гаруй жилд Монгол Улсад гоо сайхны шинжлэх ухаан эрчимтэй хөгжих суурь тавигдсан. Үүнийг дагаад ургамлын гаралтай гоо сайхны бүтээгдэхүүн үйлдвэрлэх гол түүхий эд болох эмийн ургамлыг олж тогтоох, судалгаа хийх шаардлага тавигдаж байна. Үүний гол нөөц, нотолгоонд суурилсан уламжлалт мэдлэгийг нээн гаргах гол боломжийн нэг нь анагаах ухааны эртний номуудыг судлах асуудал юм.
Background: In the last ten years, Mongolia has established the foundations for the intensive development of cosmetic science. At the same time, research on medicinal plants, the main crude drugs for producing herbal cosmetic products, is being conducted on a large scale. Almost 900 species of medicinal plants grow in Mongolia. However, it is important to determine which plants are used for beauty. Aim: To address the issue, we identified medicinal plants used in beauty from ancient medical scriptures written by Mongolian lama medical practitioners and scientists from the end of the XVII century to the beginning of the XX century. Materials and Methods: The research used 40 ancient medical books of Mongolian lama medical practitioners from the end of the XVII century to the start of the XX century. In particular, the classification and treatment of skin diseases were most clearly presented in the books written by Luvsandanzanjantsan (1639-1704), Ishbaljir (1704-1788), Results: Jambal (1789-1838), Jambaldorj (1792-1855), Luvsanchoinpil (XIX century) and Jigmeddanzanjamts (XIX century). Medicinal plants and ingredients for treating facial skin diseases were determined from each book collected. However, some ancient books did not contain relevant herbal or medicinal ingredients. Seven books on herbs and medicinal ingredients used in beauty were selected. The authors of these books are briefly identified one by one with their birth dates, and then the Latin and English names of the plants used in beauty are determined. The names of the books are written in Wylie, a transliteration of Tibetan. We selected 17 medicinal plants and 7 animal-oriented medicines used in beauty and explained them from 7 ancient medical books written by Mongolian lama medical practitioners. Conclusion: From the 7 ancient medical sutras written by Mongolian doctors and scientists from the end of the 17th century to the beginning of the 20th century, a selection of food and drink and medicinal raw materials of animal and plant origin used in beauty is explained. In the last 10 years, the foundation for rapid development of beauty science has been laid in Mongolia. Along with this, there is a need to identify and research medicinal plants, which are the main raw materials for the production of herbal cosmetics. One of the main resources and opportunities for discovering evidence-based traditional knowledge is the study of ancient medical books.
Нэмэлт мэдээлэл
Бүрэн эх: https://journal.mnums.edu.mn/index.php/emsu/article/view/1201
Эшлэл
Хөгжилт (Hugejiletu), С.Доржбат, Я.Энхтөр, Ш.Болд. Гоо сайханд хэрэглэж байсан зарим эмийн түүхий эдийг Монгол эрдэмтдийн бичсэн анагаах ухааны эртний номуудаас тодруулахуй. Эрүүл мэндийн шинжлэх ухаан. 2024;20(8):158-163.