Loading...
Цох хорхойны феромон ба анагаах ухаан дахь хэрэглээ
Зохиогч
Он
2026 оны тавдугаар сарын 22
Төрөл
journal article
Journal
Эрүүл мэндийн шинжлэх ухаан
Volume
22
Issue
5
Start Page
308
End Page
314
ISSN
2959-6947
Хураангуй
Үндэслэл: Шавьж бол эмийн шавхагдашгүй эх үүсвэр бөгөөд шавьжны биед агуулагдаж байгаа биологийн идэвхит бодисуудыг судлах зайлшгүй хэрэгтэй юм. Монголын уламжлалт анагаах ухааны эмчилгээнд хэрэглэдэг байсан янз бүрийн шавьж, цох хорхойн тухай мэдээлэл байдаг ч эдгээрийг эх сурвалжийн түвшинд түүвэрлэн харьцуулан бичсэн судалгаа хомс байна. Зорилго: Уламжлалт анагаах ухаанд “Шавьж эмчилгээ”-нд хэрэглэдэг янз бүрийн шавьж хорхой, ялангуяа элдэв цохын төрөл зүйлийн биед агуулагдах феромонт шүүрлүүдийн найрлагын талаарх мэдээлэл ба тэдгээр шавьжийг ямар өвчин эмгэгийн үед хэрэглэдэг байсан талаарх мэдээллийг эх сурвалжуудаас судлан тогтоох. Арга, аргачлал: Энэхүү судалгаанд эх сурвалж болон түүхийн судалгааны арга, анализ синтезийн арга, системийн задлан шинжлэх арга, түүхийн харьцуулалтын аргыг ашиглав. Мэдээллийг уламжлалт анагаах ухааны сурвалж номнуудаас шавьж эмчилгээ, тэр дундаа цох хорхойг ардын эмнэлгийн эмчилгээнд хэрэглэж байсан эх сурвалжуудыг тодотгон гаргаж, нэгтгэн дүгнэв. Үр дүн: Эх сурвалжуудаас үзэхэд монголын уламжлалт анагаах ухааны эмчилгээнд амьтны гаралтай эмийн зүйлийн дотор үе хөлтний хүрээний төлөөлөл болох хавч, аалз, хилэнцэт хорхой, царцаа, зөгий элдэв зүйлийн цох, өт хорхой зэрэг өдий төдий олон янз “эмчилгээний хорхой шавьж” хэрэглэдэг байсан байна. Үүний дотор буглаа цох, шивхэрч цох, хар цохыг уламжлалт анагаах ухаанд судсан туулга хийхэд, үе мөч, булчин махны өвчин, эмэгтэйчүүдийн олон төрөл өвчин, саажиж өрөөл татанхай болох, толгойн өвчин, 11 цанх өвчин бүгдэд нь цох хорхойг тустай гэж заагаад дор бүрд нь зориулалттай жор гаргаж эмчилгээнд хэрэглэдэг байсан байна. Дүгнэлт: Уламжлалт анагаах ухааны эмчилгээнд биологийн ангиллаар шавьжийн ангиас янз бүрийн хорхой, нэн ялангуяа хатуу далавчтаны багийн төлөөллөөс олон янзын цохыг хэрэглэдэг байжээ. Тэдгээрийн бие агуулагдах феромонт шүүрэлд олон төрлийн химийн бодис агуулагддаг байна.
Background: Insects are an inexhaustible source of medicine, and it is essential to study the biologically active substances contained in insect bodies. Although there is information about various insects and beetles used in traditional Mongolian medicine treatment, there are few studies that have compiled and compared these at the source level. Aim: To study and determine from primary sources information about the composition of pheromone secretions contained in the bodies of various insects and worms used in “Entomotherapy (Insect therapy)” in traditional medicine, particularly rare beetle species, and information about what diseases and ailments these insects were used to treat. Materials and Methods: This study used primary source and historical research methods, analysis-synthesis methods, systematic analytical methods, and historical comparative methods. Information was extracted from traditional medicine source books about insect therapy, particularly identifying and compiling primary sources about the use of beetles in folk medical treatment. Results: According to primary sources, traditional Mongolian medicine used quite a variety of “therapeutic insects and worms” of animal origin, including representatives of arthropods such as scorpions, spiders, centipedes, wasps, bees, various types of beetles, and moths. Among these, stag beetles, dung beetles, and black beetles were used in traditional medicine for treating joint and muscle diseases, various women’s diseases, epilepsy and convulsions, headaches, and all 11 types of bile diseases, with specific prescriptions developed for each condition. Conclusion: Traditional medicine treatment used various insects from the biological classification of the insect class, particularly many types of beetles from the Coleoptera order. The pheromone secretions contained in their bodies include many different types of chemical substances.
Нэмэлт мэдээлэл
Бүрэн эх: https://journal.mnums.edu.mn/index.php/emsu/article/view/1731
Эшлэл
Г.Доржжагдаг, Б.Дагданбазар, Д.Цэрэндагва, Д.Энхмаа, Д.Нямдорж. Цох хорхойны феромон ба анагаах ухаан дахь хэрэглээ. Эрүүл мэндийн шинжлэх ухаан. 2026;22(5):308-314.