Loading...
Хүүхдийн төрөлх өвөрмөц чанарыг бие бялдрын үзүүлэлт болон биеийн бүрдэлийн бүрэлдэхүүний үзүүлэлт хоорондын холбоо хамаарлыг судалсан дүн
Зохиогч
Он
2025 оны арван хоёрдугаар сарын 5
Төрөл
journal article
Journal
Эрүүл мэндийн шинжлэх ухаан
Volume
21
Issue
6
Start Page
120
End Page
127
ISSN
2959-6947
Хураангуй
Үндэслэл: МУАУ-д хий, шар, бадганы сургаалд үндэслэн хүний бие бялдрын өвөрчлөлийг хийн, шарын, бадганы дан 3, “хий-бадган”, “шар-бадган”, “хий-шар” гэсэн хавсарсан 3 өвөрчлөл, хий, шар, бадган гурвуулаа хурсан нэг өвөрчлөл бүгд 7 зүйл өвөрчлөл болгон авч үздэг байна. Монгол уламжлалт анагаах ухааны хүний өвөрчлөлийн тухай сургаал нь хувь хүний мөн чанарыг биеийн, физиологийн, оюун сэтгэцийн, зан үйлийн онцлог шинжээс гадна түүний оршин байгаа орчны нөлөөг тооцон тайлбарладаг.1-4 Дэлхийн улс орнуудад хүүхдийн таргалалт өндөр тархалттай тулгамдсан асуудал болж байгаа төдийгүй Монгол Улсын 5-19 насны таргалалттай хүүхдийн тоо 2030 он гэхэд 79.648 буюу 19%-д хүрнэ гэж тооцоолсон байна.7 Иймд хүүхдийн хувь хүний төрөлх чанар, бие бялдрын үзүүлэлт, биеийн бүрдэлийн бүрэлдэхүүний үзүүлэлтийг холбон судлах шаардлагатай байгаа нь энэхүү судалгааны үндэслэл болж байна. Зорилго: Хүүхдийн (1117 нас) хувь хүний төрөлх өвөрмөц чанарыг тогтоож, бие бялдрын үзүүлэлт, биеийн бүрдэлийн бүрэлдэхүүний үзүүлэлт хоорондын холбоо хамаарлыг судлах. Арга, аргачлал: Энэхүү судалгааг аналитик судалгааны агшны загвараар хийв. Судалгааг Улаанбаатар хотын Сүхбаатар дүүргийн ерөнхий боловсролын Эрдмийн хөтөч 58-р сургуулийн 11-17 насны 459 хүүхдийг санамсаргүй түүврийн аргаар сонгон авч судалгаанд хамруулав. Судалгаанд хамрагдсан 11-17 насны хүүхдийн хувь хүний өвөрмөц чанарыг судлаач Б.Дагвацэрэн, Ө.Батчимэг (2003) нарын боловсруулсан “Монгол уламжлалт анагаах ухааны хүний биеийн өвөрчлөлийн хэв шинж”-ийг тодорхойлох аргаар WEB1 өгөгдөлд суурилсан 19 өгөгдөлд 44 шинжээр тодорхойлов. Биеийн бүрдэлийн бүрэлдэхүүний үзүүлэлтийг Tanita DC430a загварын аппарат ашиглан тодорхойлов. Статистик боловсруулалтыг SPSS-27.0 программыг ашиглан гүйцэтгэсэн. Үр дүн: Хүүхдийн 11-13 насанд бадган шар, хий бадган, хий шар, бадган хий, шар хий, өвөрмөц чанар давамгайлж бадган хий илүү бол 14-17 насанд шар хий, хий шар, шар бадган өвөрмөц чанар давамгайлж шар хий, хий шар давамгай ажиглагдлаа. Энэ нь хүүхдийн өсөлтийн онцлогтой холбоотой байж болно. Хөвгүүдийн биеийн өндрийн дундаж 158.35±1.13 (118-175 см), охидынх 154.94±0.61 (116-175 см), хөвгүүдийн биеийн өндөр 3.41 см-ээр охидоос илүү (p<0.05) байна. Хөвгүүдийн бэлхүүсний тойргийн дундаж 69.66±0.79 (60-110 см), охидынх 67.77±0.66 (29.50-108 см), хөвгүүдийн бэлхүүсний тойрог 1.89 см-ээр охидоос илүү (p<0.05 ) байгаа нь статистик магадлалтай байна. Судалгаанаас үзэхэд охидын бие дэх өөхний хувь, бие дэх өөхний жин хөвгүүдээс илүү, хөвгүүдийн араг ясны булчингийн эзлэх хувь, араг ясны эзлэх жин, булчингийн эзлэх хувь, булчингийн эзлэх жин охидоос их байна. Үүнийг 11-17 насны охид, хөвгүүдийн бэлгийн бойжилтын үеийн дааврын ялгаатай холбон тайлбарлаж болно. Биеийн жингийн индекс, бэлхүүсний тойрог, бие дэх өөхөн эдийн эзлэх хувь, дотор өөхний эзлэх хувь, өдөрт зарцуулдаг бодисын солилцоо, таргалалтын зэрэг, ясны жинтэй хий шар, шар хий өвөрмөц чанар урвуу сул хамааралтай байна. Дүгнэлт: 1. Хүүхдийн 11-13 насанд бадган шар, хий бадган, бадган хий, шар хий өвөрмөц чанар давамгайлж бадган хий илүү бол 14-17 насанд шар хий, хий шар, шар бадган өвөрмөц чанар давамгайлж шар хий, хий шар давамгай байна. 2. Хүүхдийн бие бялдрын үзүүлэлтийг хүйсээр харьцуулахад хөвгүүдийн биеийн өндөр, бэлхүүсний тойрог охидоос илүү байна. Хүүхдийн биеийн бүрдэлийн бүрэлдэхүүний үзүүлэлтийг харьцуулахад охидын бие дэх өөхний хувь, бие дэх өөхний жин хөвгүүдээс илүү, хөвгүүдийн араг ясны булчингийн эзлэх жин, булчингийн эзлэх хувь, булчингийн эзлэх жин охидоос их байна. 3. Биеийн жингийн индекс, бэлхүүсний тойрог, бие дэх өөхний эзлэх хувь, таргалалтын зэрэгтэй бадган дан, бадган хий өвөрмөц чанар шууд сул, араг ясны булчингийн эзлэх хувь, булчингийн эзлэх жин, бие дэх усны эзлэх хувь, булчингийн эзлэх хувь, бие дэх уургийн эзлэх хувьтай хий шар, шар хий өвөрмөц чанар шууд сул хамааралтай байна.
Background: In Mongolian Traditional Medicine (MTM), the human body constitution is classified according to the doctrine of Khii, Shar, and Badgan, resulting in seven types: three single constitutions Khii, Shar, Badgan, three mixed constitutions Khii-Badgan, Shar-Badgan, Khii-Shar, and one combined constitution in which all three principles coexist. This concept considers not only physical, physiological, mental, and behavioral characteristics but also environmental influences. Childhood obesity has become a major global public health issue. In Mongolia, the prevalence of overweight and obese children aged 5–19 years is projected to reach 19% (approximately 79,648 children) by 2030. However, limited research has examined the relationship between children’s constitutional types and their physical and body composition indicators. Aim: Children (11-17 ages) innate nature of and study of the relationship between physical and body composition. Materials and Methods: A cross-sectional analytical study was conducted among 459 students aged 11–17 years from “Erdmiin Khutuch” Secondary School No. 58, Sukhbaatar District, Ulaanbaatar, selected through random sampling. Constitutional types were determined using the “Mongolian Traditional Medicine Human innate nature Typology” developed by B. Dagvatsereen and U. Batchimeg (2003), based on 19 parameters and 44 indicators through a web-based tool (WEB1). Body composition was measured using a Tanita DC430a analyzer. Statistical analyses were performed using SPSS version 27. Results: Among children aged 11-13 years, the predominant constitutional types were Badgan-Shar, Khii-Badgan, KhiiShar, Badgan-Khii, and Shar-Khii, with Badgan-Khii being the most common. In those aged 14-17 years, the dominant constitutions shifted to Shar–Khii, Khii–Shar, and Shar–Badgan, with Shar–Khii and Khii–Shar more frequently observed. These patterns may be related to the physiological characteristics of growth during childhood and adolescence. The average height of boys was 158.35±1.13 cm (118-175), while that of girls was 154.94±0.61 cm (116-175), indicating that boys were 3.41 cm taller than girls (p<0.05). The mean waist circumference of boys was 69.66±0.79 cm (60-110), compared to 67.77±0.66 cm (29.50-108) in girls, showing a statistically significant difference of 1.89 cm (p<0.05). The findings demonstrated that girls had higher body fat percentage and fat mass than boys, whereas boys exhibited greater skeletal muscle percentage, skeletal mass, muscle percentage, and muscle mass. These sex differences in fat and muscle composition among children aged 11-17 years may be attributable to hormonal variations associated with pubertal development. Body mass index, waist circumference, body fat percentage, visceral fat level, daily metabolic expenditure, obesity grade, and bone mass showed a weak inverse correlation with the Khii–Shar and Shar–Khii constitutional types. Conclusions: 1. Among children aged 11-13 years, Badgan-Shar, Khii-Badgan, Badgan-Khii, and Shar-Khii constitutions were dominant, while in those aged 14-17 years, Shar-Khii, Khii-Shar, and Shar-Badgan types predominated. 2. When comparing children’s physical indicators by sex, boys have greater height and waist circumference than girls. Regarding body composition, girls show higher body fat percentage and fat mass, whereas boys have greater skeletal muscle mass, muscle percentage, and total muscle mass compared to girls. 3. The body mass index, waist circumference, body fat percentage, and degree of obesity showed a weak positive correlation with the Badgan-dan and Badgan-khii constitutional types. In contrast, skeletal muscle mass, muscle weight, body water percentage, and body protein percentage demonstrated a weak positive correlation with the Khii-shar and Shar-khii constitutional types.
Нэмэлт мэдээлэл
Бүрэн эх: https://journal.mnums.edu.mn/index.php/emsu/article/view/1303
Эшлэл
Г.Нямдорж, С.Доржбат, Г.Энхболд, М.Туул. Хүүхдийн төрөлх өвөрмөц чанарыг бие бялдрын үзүүлэлт болон биеийн бүрдэлийн бүрэлдэхүүний үзүүлэлт хоорондын холбоо хамаарлыг судалсан дүн. Эрүүл мэндийн шинжлэх ухаан. 2025;21(6):120-127.