Даваа–Баасан 08:30–20:00 · Бямба 09:00–16:00
Now showing 1 - 10 of 12
  • Some of the metrics are blocked by your 
    Item type:Publication,
  • Some of the metrics are blocked by your 
    Item type:Publication,
  • Some of the metrics are blocked by your 
    Item type:Publication,
    Эмийн хүргэлтийн системийн шинж чанарыг нано хэмжээст мөнгө ашиглан сайжруулах инженерчлэлийн өнөөгийн байдал
    (2026-03-30) ; ;
    Б. Моломжамц
    ;
    ;
    П.Мягмарсүрэн
    Удиртгал: Сүүлийн 10 гаруй жилийн хугацаанд мөнгөний нано жижиг хэсэг нь био-анагаахын салбарт шинэлэг, өндөр үр ашигтай материалд тооцогдож байгаа учир судлаачдын анхаарлын төвд байна. Мөнгөний нано жижиг хэсэг нь өвөрмөц физик-химийн болон биологийн идэвхт шинж чанартай нано хэмжээст материал бөгөөд эмийн хүргэлтийн системийн шинэ платформыг хөгжүүлж, эмийг зорилтот хэсэгт аажим, хяналттайгаар хүргэх боломжийг олгодог. Энэхүү тойм өгүүлэлд цеолитийн шинж чанарыг мөнгөний нано жижиг хэсэг ашиглан сайжруулалт хийсэн үр дүнг тоймоллоо. Мөнгөний нано жижиг хэсэг агуулсан эмийн хүргэлтийн системүүд нь антибиотик, үрэвслийн эсрэг болон хавдрын эсрэг эмийг зорилтот газарт хүргэх идэвхгүй болон идэвхтэй механизмаар ажилладаг. Мөнгөний нано жижиг хэсгийн физик-химийн болон гадаргуугийн функциональ шинж чанар нь эмийн хүргэлтийн системийн онцлогийг бүрдүүлдэг. Арга, аргачлал: Энэхүү тойм өгүүллийг боловсруулахдаа Scopus болон Web of Science мэдээллийн санд бүртгэлтэй 2005–2025 оны хооронд хэвлэгдсэн, мөнгөний нано жижиг хэсэг (AgNPs)-ийн шинж чанар, AgNPs-ээр сайжруулсан цеолитод суурилсан эмийн хүргэлтийн систем (ЭХС), түүний хэрэглээтэй холбоотой өгүүллийг сонгон авч, тоймлон дүн шинжилгээ хийсэн. Дүгнэлт: Мөнгөний нано хэсгүүд нь эмийн хүргэлтийн дэвшилтэт платформыг бүрдүүлж, зорилтот, аажим, тогтвортой хүргэлт, бактерийн эсрэг синергетик үйлчлэл үзүүлдэг зэрэг олон давуу талтай.
  • Some of the metrics are blocked by your 
    Item type:Publication,
    Байгалийн цеолитод суурилсан цефтриаксон хүргэлтийн системийн шинж чанар, чөлөөлөгдөх кинетикийг судалсан дүн
    (2026-04-16) ;
    Б.Очирхуяг
    ;
    Үндэслэл: Дэлхий дахинд антибиотикийн зохисгүй хэрэглээнээс үүдэлтэй нянгийн тэсвэржилт эрчимжиж байгаа нь анагаах ухааны салбарт тулгамдсан асуудал болоод байна. Үүнийг шийдвэрлэх нэг боломж нь судлаачид антибиотикийн хүргэлтийн системийг хөгжүүлэх гэж үзсэн. Дээрх асуудал манай улсад ч тавигдаж буй асуудал бөгөөд ялангуяа ДЭМБ-ын амин чухал эмийн жагсаалтад багтдаг, хүүхдийн уушгины хатгалгааны хоёрдугаар сонголтын эмчилгээ болох цефтриаксон (CFT)-ийн хэрэглээ өндөр (20212025 онд 13 тэрбум гаруй флакон) байна. Иймд цефтриаксоны антибиотикийг зөөвөрлөх, хяналттай чөлөөлөх байгалийн цеолитод суурилсан систем болох CFT@MNZ-HDTMA-ийг гарган авч, түүний шинж чанарыг судаллаа. Зорилго: CFT@MNZ-HDTMA-ийн физик-химийн шинж чанарыг тодорхойлж, тухайн системээс CFT чөлөөлөгдөх кинетикт үндэслэн чөлөөлөгдөх механизмыг судлах. Зорилт: Дэвшүүлсэн зорилгын хүрээнд физик-химийн шинж чанарыг багажит анализын аргаар судлах, эмийн чөлөөлөгдөх кинетик болон зүй тогтлыг үнэлж, түүний чөлөөлөгдөх механизмыг тайлбарлах гэсэн зорилтыг тавьсан. Арга, аргачлал: Монгол орны байгалийн цеолит (MNZ)-ыг боловсруулж гарган авсан CFT антибиотик хүргэх системийн шинж чанарыг рентген туяаны диффракц (XRD), Фурье хувиргалттай нил улаан туяа (FT-IR)-ны спектроскопийн аргуудаар судалсан. CFT чөлөөлөгдөх процессыг in vitro орчинд спектрофотометрийн аргаар чөлөөлөгдсөн антибиотикийн концентрацыг хэмжсэн. Туршилтын өгөгдлийг тэг, нэгдүгээр эрэмбэ, Хигучи, Корсмейер-Пеппасын математик загварт тохируулан CFT чөлөөлөгдөх механизмыг тогтоов. Үр дүн: CFT нь MNZ-HDTMA адсорбентын гадаргууд амжилттай адсорбцлогдсон. Тус системээс CFT чөлөөлөгдөх процесс нь концентрацаас үл хамааран хугацааны туршид тогтмол хурдтай чөлөөлөгдөж байгаа нь эмийг урт хугацаанд хяналттай, тогтвортой хэлбэрээр чөлөөлөгдөж байгааг илтгэнэ. Дүгнэлт: Түшлэгийн ордын байгалийн цеолитыг шат дараалан боловсруулж, CFT@ MNZ-HDTMA эмийн хүргэлтийн системийг гарган авч, XRD, FT-IR шинжилгээгээр цеолитын бүтэц тогтвортой хадгалагдаж байгааг тогтоолоо. CFT антибиотик адсорбентын гадаргууд ионы харилцан үйлчлэлээр амжилттай шингээгдсэнийг батлав. Кинетик судалгаагаар уг системээс CFT нь тэг эрэмбийн загвараар (R2=0.9804) буюу тогтмол хурдтай чөлөөлөгдөж байгаа болохыг нотоллоо.
  • Some of the metrics are blocked by your 
    Item type:Publication,
    Биозадралд ордог сайжруулсан Mg-Ca-ийн хайлшийн шинж чанар
    (2021-09-01) ;
    Н.Даваасүрэн
    Энэхүү судалгааны тойм өгүүллийг биозадралд ордог MgCa-ийн хайлшийн шинж чанарыг сайжруулсан байдлыг нэгтгэх зорилгоор тоймлон өгүүллээ. Учир нь энэхүү хайлшийг био-анагаахын салбарт хэрэглэгдэж байгаа ясыг бэхжүүлэх, орлуулах хамгийн ирээдүйтэй материал гэж одоогийн байдлаар үзэж байна. Mg-Ca-ийн хайлшийг нимгэн үе үүсгэн зэврэлд тэсвэртэй байх чанарыг нь сайжруулахыг тулд судалгааг эрчимтэй хийж байна. Нимгэн үеийн үүсгэж байгаа материалууд нь биозадралд орох явцдаа хүний биед ээлтэй буюу био-тохиромжтой шинж чанартай байх ёстой. Mg-Ca-ийн хайлш дээр төмрөөр халагдсан трикальцийн фосфатын бүрхүүлийг суулган судалсан судалгааны ажлаар зэврэлд тэсвэртэй шинж чанарыг үр дүнтэй аргаар сайжруулжээ. Зорилго: Энэхүү тойм өгүүлэл нь тулгуур эрхтний хөдөлгөөний тогтолцоо тэр дундаа сээр нуруунд суулгац болгон ашиглаж болох механик болон био-тохиромжтой шинж чанар бүхий материал болох Mg-Ca-ийн хайлшийн шинж чанарыг сайжруулсан байдлыг нэгтгэх зорилготой.
  • Some of the metrics are blocked by your 
    Item type:Publication,
    Үхрийн булууны ясны бүтэц, химийн найрлагыг судалсан дүн
    (2021-11-01)
    Б.Энхзаяа
    ;
    ;
    Б.Цэрэнханд
    ;
    Г.Эрдэнэчимэг
    Үндэслэл: Mанай нүүдэлчин монголчууд болон эртний Хятадын уламжлалт анагаах ухаанд булууны ясны шөлийг хий дарах, ядаргаа тайлах, тамир тэнхээ оруулах, аливаа өвчнийг эдгээх зорилгоор тан, эмийн ургамалтай хослуулан хэрэглэдэг байжээ. Ялангуяа бага настай залуу үхрийн чөмөг, булуу, тойгны ясыг сонгон авч хэрэглэж байсны учир нь чөмөг, булуу, тойгны яс нь үхрийн хүнд жинг бүхий л амьдралынх нь турш дааж, тээж, явдаг хамгийн бат бэх яс төдийгүй олон төрлийн амин дэм, эрдэс бодис, төмөр, кальцийг их хэмжээгээр агуулдаг болохыг зарим эрдэмтэд судалсан байдаг. Зорилго: Үхрийн булууны ясны химийн найрлагыг судалж яснаас эрдэс ихтэй тос гарган авч, цаашид эмчилгээний журмаар хэрэглэх боломжийг судлах. Арга, аргачлал: Үхрийн булууны ясны дээжийг Улаанбаатар хот дахь “Дэнжийн мянга” хүнсний зах (НМХГ-ын төв лабораторийн шинжилгээний бичиг бүхий)-аас сонгон авсан. Үр дүн: Чанасан болон чанаагүй булууны ясны хоёр төрлийн дээжийн макро, микроэлементийг тодорхойлоход CaO болон P2O5-ийн агууламж өндөр байсан. Катионуудаас K+ ба Mg2+, микроэлементүүдээс Ba, Sr, Ti, Zn агуулагдаж байна. Дүгнэлт: 1. Үхрийн булууны яс нь гидроксиапатит эрдэс (Ca10(PO4)6(OH)2)-ээс голлож тогтсон ба Ва, Ti, Sr, Zn зэрэг микроээлементийг агуулж байв. 2. Рентген дифрактограмм болон нил улаан туяаны спектрийн анализаар пикийн эрчимд гарсан өөрчлөлт нь ясыг чанах үед найрлага дах макро ба микро элементийн агууламж багассан байгаа нь яснаас шөл болон тос руу шилжиж байгааг илтгэж байна.
  • Some of the metrics are blocked by your 
    Item type:Publication,
    Дэгдэмхий үнснээс гарган авсан нано бүтцэт алюмосиликатын анагаахын хэрэглээ
    (2021-09-01) ;
    М.Батхишиг
    ;
    З.Отгон
    ;
    Г.Эрдэнэчимэг
    ;
    Ө.Батцэцэг
    Нүүрс нь нефть болон байгалийн хийтэй харьцуулбал үнэ хямд, ихээхэн нөөцтэй түүхий эд тул түүний хэрэгцээ жилээс жилд өсөн нэмэгдэж байна. Нүүрсний шаталтаас үүсэх үндсэн бүтээгдэхүүн нь үнс бөгөөд нийт үнсний тодорхой хэсэг нь дэгдэмхий үнснээс бүрдэнэ. Манай улсын хувьд нүүрс болон сайжруулсан түлшний хэрэглээ өндөр байгаа учраас дэгдэмхий үнсийг дахин хэрэглэснээр түүний хор хөнөөлийг багасгах сайн талтай. Дэгдэмхий үнсийг шууд ба шууд бус аргаар боловсруулан хэрэглэхээс гадна багагүй хэсгийг ландфиль хийж устгаж байна. Дэгдэмхий үнсийг цахиур, төмөр, хөнгөн цагаан, зэсээр баяжуулан нанохэмжээст жижиг хэсгийг синтезлэн гарган авч ашиглах боломжтой. Энэхүү тойм судалгааны ажлаар дэгдэмхий үнснээс нано бүтцэт алюмосиликатыг синтезийн аргаар гарган авах, түүнийгээ анагаахын салбарт хэрхэн хэрэглэж болохыг тоймлон өгүүллээ.
  • Some of the metrics are blocked by your 
    Item type:Publication,
    Байгалийн цеолитын бүтэц, шинж чанар ба эмийн хүргэлтэнд хэрэглэсэн байдал
    (2026-03-30)
    И.Саруул
    ;
    ;
    Удиртгал: Байгалийн цеолит нь микро-сүвэрхэг бүтэц, ион солилцох чадвар, гадаргуугийн өвөрмөц шинж чанар, бионийцтэй байдлаараа эмийн хүргэлтийн аюулгүй, үр дүнтэй зөөвөрлөгч платформд хэрэглэх боломжтой материалын нэг юм. Эмийн технологи, инженерчлэлийн салбарт нэвтэрч буй дэвшилтэт технологийн үр дүнд эмийн зохисгүй хэрэглээнээс үүдэлтэй эрхтэн системийн хордлого, эмийн бодисын биохүртээмж, байгаль орчны бохирдол зэрэг олон асуудлыг шийдвэрлэхэд эмийн хүргэлтийн систем (ЭХС)-ийг судалж, хөгжүүлэх зайлшгүй шаардлагатай байна. Байгалийн цеолитын хамгийн түгээмэл төрөл болох клиноптилолит нь 3-10 Å диаметртэй нарийн сувгуудтай тул молекулын шигшүүрийн үүрэг гүйцэтгэхээс гадна эмийг энзим, pH-ын нөлөөллөөс хамгаалдаг зэрэг шинж чанар нь эмийн хүргэлтийн системд хэрэглэх боломжийг олгодог. Ион солилцлын аргаар цеолитын катионыг солих замаар эмийн молекулыг ачаалж, бай эрхтэнд хүрсний дараа эмийн чөлөөлөлтийг хянах боломжтой юм. Цеолитыг гадаргуугийн идэвхт бодис, полимер зэрэг олон төрлийн бодисоор боловсруулж, гидрофоб ба гидрофиль эмийн молекулыг хүргэх, багтаамжийг нэмэгдүүлэх, эмийн чөлөөлөлтийг уртасгах, pH-ын өөрчлөлтөнд мэдрэг системийг бэлтгэх зэргээр шинж чанарыг сайжруулж хэрэглэдэг. Байгалийн цеолитод суурилсан ЭХС нь үрэвслийн эсрэг, өвдөлт намдаах эмийн бэлдмэлээс гадна хавдрын эсрэг, хоол боловсруулах замын эмгэг, чихрийн шижингийн эсрэг болон мэдрэлийн системд нөлөөлөх эм, мөн антибиотикийг тогтвортой, уртасгасан хэлбэрээр чөлөөлөх боломжийг баталгаажуулж байна. Арга, аргачлал: Энэхүү тойм өгүүлэлд Scopus болон Web of Science мэдээллийн санд бүртгэлтэй 2000–2026 оны хооронд хэвлэгдсэн байгалийн цеолитын бүтэц, шинж чанар болон эмийн хүргэлтийн системд хэрэглэсэн судалгааны 32 өгүүллийг сонгон авч тоймлон дүн шинжилгээ хийсэн. Дүгнэлт: Байгалийн цеолитын молекулын шигшүүр, ион солилцол, адсорбцын багтаамж, органик модификацид ордог зэрэг олон талт шинж чанарыг өргөтгөх боломжтой тул эмийн хүргэлтийн чанар, тогтвортой байдлыг сайжруулах үнэ цэнэтэй платформ болж байна. Цаашид ухаалаг технологийн тусламжтай композит системтэй хослуулан зорилтот, хяналттай чөлөөлөлтийн системийг хөгжүүлэх судалгааны чиглэл улам өргөжиж байна.
  • Some of the metrics are blocked by your 
    Item type:Publication,
    Сонгины (Allium cepa L.) хальсны антиоксидант идэвх ба аюулгүй байдлын үнэлгээ
    Үндэслэл: Сонгины хальс нь биологийн идэвхт нэгдлээр баялаг түүхий эд боловч Монгол улсын хүнсний салбарын хаягдалын менежментийн хүрээнд энэ төрлийн нарийвчилсан судалгаа, аюулгүй байдлын үнэлгээ хангалтгүй байна. Иймд хоол үйлдвэрлэлийн салбараас гарч буй хаягдал сонгины хальсыг дахин боловсруулах, түүний шинж чанарыг шинжлэх ухааны үндэслэлтэй тогтоох шаардлагатай юм. Зорилго: Хоол үйлдвэрлэлийн явцад гарч буй ягаан болон цагаан сонгины (Allium cepa L.) хальсны аюулгүй байдлын үзүүлэлтүүдийг үнэлж, биологийн идэвхт нэгдлийн агууламж болон антиоксидант идэвхийг харьцуулан тогтоох. Арга, аргачлал: Судалгаанд ягаан болон цагаан сонгины хальсыг ашиглав. Аюулгүй байдлын үзүүлэлтийг атом шингээлтийн спектрометр (хүнд металл) болон GC-MS/MS, LC-MS/MS (пестицид) багажаар тодорхойлов. Түүхий эдийг 70%-ийн этанолоор хандалж, вакуум ууршуулагч болон хөлдөөн хатаагч ашиглан хуурай ханд гарган авсан. Нийт фенолт нэгдэл болон нийлбэр флавоноидын агууламжийг спектрофотометрийн аргаар, антиоксидант идэвхийг DPPH радикал саармагжуулах аргаар тус тус тодорхойлов. Үр дүн: Шинжилгээгээр сонгины хальсанд хар тугалга, кадьми болон 205 төрлийн пестицидийн үлдэгдэл зөвшөөрөгдөх дээд хэмжээнээс хэтрээгүй буюу аюулгүй болох нь тогтоогдлоо. НҮХ-ийн шинжилгээгээр сонгино хальсны хуурай ханданд кверцетин, лутеолины уламжлалууд илэрсэн. Ягаан сонгины хуурай хандны нийт фенолт нэгдэл (27.40±1.64%) болон нийлбэр флавоноидын (17.95±1.47%) агууламж нь цагаан сонгиныхоос (20.34±0.34%, 12.69±1.44%) статистик ач холбогдол бүхий өндөр байв. IC50 утга ягаан сонгинд 17.58 μг·мл-1, цагаан сонгинд 19.41 μг·мл-1 байсан нь байгалийн гаралтай нийлмэл хандны хувьд өндөр идэвх үзүүлж буйг харуулна. Дүгнэлт: Хаягдал сонгины хальс нь аюулгүй байдлын шаардлага хангасан, антиоксидант идэвх сайтай түүхий эд бөгөөд энэхүү судалгааны үр дүн нь уг хаягдлыг исэлдэлтийн стрессээс сэргийлэх бэлдмэл болон хүнсний нэмэлт бүтээгдэхүүний үйлдвэрлэлд ашиглах бодит нөөц болохыг тогтоов.