Даваа–Баасан 08:30–20:00 · Бямба 09:00–16:00
Now showing 1 - 10 of 26
  • Some of the metrics are blocked by your 
    Item type:Publication,
    Changes in mental health following COVID-19 infection: Results of a prospective cohort study in Mongolia
    (Mongolian National University of Medical Sciences, 2026-03-30)
    aa Enkhtuvshin Regzed
    ;
    Mongoljin Altankhuyag
    ;
    ; ;
    Yelik Madi
    Objective: COVID-19 has been associated with persistent neuropsychiatric complications, yet prospective evidence from low- and middle-income countries remains limited. This study evaluated 12-month longitudinal changes in depression, anxiety, insomnia, and post-traumatic stress disorder (PTSD) among hospitalized patients with COVID-19 compared with non-COVID-19 controls in Mongolia. Methods: This prospective cohort study included 459 adults (326 COVID-19 cases and 133 controls) recruited from hospitals affiliated with the Mongolian National University of Medical Sciences between 2021 and 2023. Participants without baseline mental disorders were assessed at 7–14 days, 3 months, and 12 months using the PHQ-9, GAD-7, ISI, and PCL-5. Data were analyzed using X² tests, independent t-tests, and relative risk (RR) estimates, with statistical significance defined as p < 0.05. Results: The mean age of participants was 46.3 ± 13.8 years, and 58.4% were female. At 12 months, depression (37.3% vs. 16.9%; RR = 2.22, 95% CI: 1.28–3.83; p = 0.003) and anxiety (28.0% vs. 11.2%; RR = 2.49, 95% CI: 1.25–4.96; p = 0.006) remained significantly more common in the COVID-19 group than in controls. Insomnia decreased over time (33.3% vs. 49.4%; RR = 0.67; p = 0.037), whereas PTSD prevalence remained low in both groups (<3%, p > 0.05). Female participants and those aged 40–59 years showed a higher risk of adverse mental health outcomes. Conclusions: COVID-19 infection was associated with a significantly increased long-term risk of depression and anxiety up to 12 months after infection. These findings support routine mental health screening and sustained psychological follow-up as part of post-COVID care and provide evidence to inform long-term mental health policy in Mongolia.
  • Some of the metrics are blocked by your 
    Item type:Publication,
    Солиорлын эсрэг эмийн гаж нөлөөний илрэлийг өөрийгөө хянах боломжгүйгээр хийдэг эмгэг хөдөлгөөнийг үнэлэх сорилоор үнэлсэн дүн
    (2025-01-01) ; ;
    Э.Хонгорзул
    ;
    М.Елик
    Үндэслэл: ДЭМБ-ын судалгаагаар дэлхий дахинаа шизофренитэй 24 сая Шизофрени орчим хүн амьдарч байгаа бөгөөд шизофренийн үед солиорлын болон Паркинсонтөст солиорлын бус шинжүүд хавсран илэрдэг ба уг өвчний үүсэх шалтгаан хамшинж бүрэн тогтоогдоогүй учир эмчилгээнд шинж тэмдгийн эмчилгээ Үнэлгээ болох солиорлын эсрэг эмүүдийг хэрэглэдэг байна. Шизофренитэй Гаж нөлөөний эмчлүүлэгчдэд солиорлын эсрэг эмийн гаж нөлөө нь эмнэлзүйн олон менежмент хэлбэрээр илэрдэг тул эмчлүүлэгчид эмийн эмчилгээний дэглэм Хамаарал баримтлахгүй байх, үүний улмаас өвчин дахиж архагшдаг. СЭМҮТ-ийн 2022 оны статистик мэдээгээр Монгол улсын хэмжээнд шизофренитэй 718 хүн идэвхитэй хяналтанд эмчлүүлж байна. Өнөөгийн байдлаар Монгол улсад шизофренитэй эмчлүүлэгчдэд илэрч буй эмийн гаж нөлөөний илрэл болох хөдөлгөөний эмгэг өөрчлөлтийн илрэлийг судлаагүй байгаа нь энэхүү судалгааг хийх үндэслэл болж байна. Зорилго: Шизофренитэй эмчлүүлэгчдийн эмийн дэглэм баримтлах байдал, өөрийгөө хянах боломжгүйгээр хийдэг эмгэг хөдөлгөөний *79 хамаарлыг судлан тогтоох. Арга, аргачлал: Судалгааг дискрептив судалгааны агшингийн загвараар, зорилтот түүврийн аргаар, асуумж судалгаа болон стандарт сорилын тусламжтайгаар хийв. Судалгааг хийх ёс зүйн зөвшөөрлийг судалгааны түшиц байгууллага (СЭМҮТ, Шийдвэр № 2023.01.30-3/77), АШУҮИС-ийн Судалгааны Ёс зүйн хяналтын хорооноос (Шийдвэр № 2023/3-02) авсан. Судалгаанд оролцогч бүрээс 5 бүлэг, 36 асуумж авсан ба эмчлүүлэгчдийн эмийн эмчилгээний дэглэм баримтлах байдал (Мопкку §са1е), өөрийгөө хянах боломжгүйгээр хийдэг эмгэг хөдөлгөөнийг үнэлэх (АЬпогта1 т^о1ип!агу т о ^ ет еп ! 8са1е-А1М8) стандарт сорилыг ашигласан. Судалгааг 2023 оны 3-8-р сард хийж, 8ТАТА 14 программыг ашиглан судалгааны үр дүнд тойм болон нарийвчилсан статистик боловсруулалт хийсэн. Үр дүн: Судалгаанд 1879 насны, шизофренитэй 209 эмчлүүлэгч хамрагдсанаас 47.4% (п=99) нь эрэгтэй, 52.6% (п=110) нь эмэгтэйчүүд байлаа (р=0.21). Судалгаанд хамрагдагчдын 28.2 % (п=59) нь бүрэн бус дунд боловсролтой, 76.5% (п=160) нь гэр бүл болоогүй ганц бие, 85.2% (п=178) нь сэтгэцийн эмгэгийн улмаас хөдөлмөрийн чадвар алдалт тогтоогдсон байв. Судалгаанд хамрагдсан шизофренитэй эмчлүүлэгчдийн 32.5% (п=68) нь уламжлалт болон хэвшинжит бус эмийг хольж хэрэглэдэг бөгөөд солиорлын эсрэг эмүүдээс галоперидол (30.6%), хлорпормазин (26.8%), левомепормазин (25.8%), рисперидон (24.4%), кветиапин (21.1%) зэрэг эмүүдийг илүүтэй хэрэглэдэг байна. Эмчлүүлэгчдийн 1.4% (п=3) нь сайн, 52.6% (п=110) нь дунд зэрэг, 45.9% (п=96) нь эмийн эмчилгээний дэглэмийг муу баримталдаг (Кронбах а=0.781) байна. Харин өөрийгөө хянах боломжгүйгээр хийдэг эмгэг хөдөлгөөнийг үнэлэх сорилын үр дүнгээр 49.76% (п=104) нь нүүр, ам орчмын хөдөлгөөн, 44.5% (п=93) нь мөчдийн хөдөлгөөнөө илүү мэдэрдэг гэж хариулжээ. Эмчлүүлэгчдийн эмчилгээний дэглэм баримтлах байдал нь нүүр, ам орчмын эмгэг хөдөлгөөн (п=104; р=0.036), биеийн ерөнхий хөдөлгөөний эмгэг шинжүүд (п=94; р=0.05)-тэй статистик ач холбогдолтой байв. Дүгнэлт: Шизофренитэй эмчлүүлэгчдийн 32.5% нь уламжлалт, хэвшинжит бус солиорлын эсрэг эмүүдийг хавсран хэрэглэдэг ба 45.9% нь эмийн эмчилгээний дэглэмийг муу баримталдаг, өөрийгөө хянах боломжгүйгээр хийдэг эмгэг хөдөлгөөний эмнэлзүйн хэлбэрүүдээс нүүр орчмын (р=0.036), биеийн ерөнхий хөдөлгөөний эмгэг шинжүүд (р=0.05) илүүтэй илэрдэг байна.
  • Some of the metrics are blocked by your 
    Item type:Publication,
    Чанаргүй нойр, түүнд нөлөөлөх зарим хүчин зүйлсийг судалсан дүн
    (2025-01-01)
    Б.Пүрэвдулам
    ;
    ; ;
    Г.Цагаанхүү
    ;
    Ц.Дэлгэрмаа
    Үндэслэл: Нойрны чанар нь хүний бие махбодийн физиологийн хэвийн үйл ажиллагааг хангахад гол нөлөөтэй төдийгүй хувь хүний эрүүл мэндийн үндсэн тодорхойлогч болохыг судлаачид цохон тэмдэглэжээ. Нойрны чанар хангалтгүй байх нь бие, сэтгэцийн эрүүл мэндэд ихээхэн сөрөг нөлөө үзүүлж улмаар амьдралын чанарыг муутган, хувь хүний эдийн засагт хор хохиролтой хийгээд олон төрлийн хүчин зүйлсээс хамаардаг хэдий ч энэ талаарх судалгаа Монголд нарийвлан хийгдээгүй байна. Зорилго: Нойрны төвөөр үйлчлүүлэгчдийн дунд нойрны чанарыг үнэлэн, түүнд нөлөөлөх эрсдэлийн хүчин зүйлсийг судлах. Арга, аргачлал: Эмнэлэгт суурилсан агшингийн загвараар ТТАХНЭ-ийн Нойрны төвд 2024 оны 1-5 дугаар сар хүртэлх хугацаанд үйлчлүүлсэн 18-65 насны нийт 200 оролцогчдыг судалгаанд хамруулав. Судалгааны өгөгдөлийг цуглуулахдаа тусгайлан боловсруулсан бүтэцлэгдсэн асуумжийн аргыг ашигласан. Нойрны чанарыг Питтсбургийн нойрны ------------------------------чанарын индексийн Монгол хувилбарыг (ПНЧИ-М) ашиглан нойрны чанар “Сайн” (п=95), “Муу” (п=105) гэсэн шалгуураар (ПНЧИ-М нийт оноо < 5 ^8 > 6 ) оролцогчдийг хоёр бүлэгт хуваан шинжлэв. Мөн нас, хүйс, боловсролын түвшин зэрэг нийгэм-хүн амзүйн болон эмнэлзүйн эрсдэлийн хүчин зүйлсийг бүртгэсэн. Сэтгэл гутрал, түгшил, ба цочирдолын түвшинг ^ А 8 8 21 ферге88юп Апх^е1у 8йе88 8са1е) шалгуураар үнэлэн тодорхойлов. 1-тест, Манн-Витней Ю, Хи-квадрат эсвэл Фишерийн сорилыг ашиглан нэг хүчин зүйлийн дүн шинжилгээг хийв. Олон хүчин зүйлийн ложистик регрессийн загварыг ашиглан нойрны чанар “Муу” үр дүнд нөлөөлөх бие даасан эрсдэлийн хүчин зүйлийг тогтоов. Р<0.05 үед үр дүнг статистик ач холбогдолтой гэж үзсэн. Үр дүн: Судалгаанд нийт оролцогчдын 52.5% -д ПНЧИ-М нийт оноо > 6 шалгуураар нойрны чанар “Муу” байв. Нэг хүчин зүйлийн дүн шинжилгээгээр нас, эмэгтэйчүүд, сэтгэл гутрал, түгшилтэй байх, БЖИ > 25, архидал, архаг өвчин, эмийн хэрэглэгээ зэрэг нь нойрны чанар “Муу”-тай статистик ач холбогдол бүхий холбоотой байлаа (бүгд р<0.05). Олон хүчин зүйлийн ложистик регрессийн дүн шинжилгээгээр 50 < нас (ОК 3.133, 95% С1, 1.245-7.884, р < 0.05), БЖИ > 25 (ОК 2.084, 1.0394.179, р<0.05), архидал (ОК 3.018, 95% С1, 1.495-6.093, р<0.01) сэтгэл гутрал (ОК 15.957, 95% С1, 1.592-159.922, р<0.05) нойрны чанар “Муу” үр дүнг таамаглах бие даасан хүчин зүйлс болох нь тодорхойлогдов. Сэтгэл гутрал, архидал нь нойрны латенци уртсах, өдрийн идэвхи алдагдахад хамааралтай байв (р<0.05). Дүгнэлт: 1. Чанаргүй нойрны давтамж 52.5%-аар тогтоогдож, эмэгтэйчүүдэд эрэгтэйчүүдээс давамгайлж, тавиас дээш насанд түгээмэл байна. 2. Тавиас дээш нас, сэтгэл гутрал, БЖИ > 25, архидал нь нойрны хямралтай холбоотой бие даасан чухал эрсдэлийн хүчин зүйл болов. Нойрны латенцийн өөрчлөлт, нойр тасалдал болон өдрийн идэвхит үйл ажиллагааны алдагдал чанаргүй нойртой холбоотой байх магадтай. Нойрны хямрал Нойр тасалдал Сэтгэл гутрал Нойрны латенци
  • Some of the metrics are blocked by your 
    Item type:Publication,
    Эпилепситэй эмчлүүлэгчдийн ой тогтоолтын өөрчлөлтийг үнэлсэн дүнгээс
    Үндэслэл: Ой тогтоолт гэдэг нь мэдээллийг тогтоох, хадгалах, сэргээн санах үйл ажиллагааны цогц нэгдэл бөгөөд сэтгэцийн органик Үг цээжлэх шалтгааны улмаас тооны болон чанарын өөрчлөлтүүдээр илэрдэг. Санах ой Эпилепси нь мэдрэл, сэтгэцийн шинжүүд хавсран илэрдэг эмгэг Анхаарал бөгөөд өвчний явц, эмийн эмчилгээний дэглэм баримтлах байдал, Илүү үг уналт таталтын давтамжаас хамааран ой тогтоолт буурч, хагас, бүтэн Эмийн дэглэм тэнэгрэлийн байдалд ордог. Ой тогтоолтын тооны болон чанарын баримтлах байдал өөрчлөлтийг тодорхойлох олон арга байдаг боловч эпилепсийн үеийн ойн өөрчлөлтийг А.Я.Луриягийн сорилыг ашиглан тогтоосон судалгаа одоогоор хангалтгүй байгаа тул бид механик ой тогтоолтыг шалгах энэхүү сорилыг цаашид нутагшуулах зорилгоор судалгаанд ашиглав. Зорилго: Эпилепситэй эмчлүүлэгчдийн ой тогтоолтын өөрчлөлтийг стандарт асуумжаар илрүүлэхэд оршино. Арга, аргачлал: Судалгааг эмнэлэгт суурилсан, дискрептив судалгааны агшингийн загвараар, асуумж судалгааны арга, 10 үг цээжлэх стандарт (А.Я. Луриягийн сорил) сорилыг ашиглан хийв. Судалгааг СЭМҮТ-ийг түшиглэн 2023 оны 7-р сарын 1-нээс 8-р сарын 1 хүртэлх хугацаанд хийсэн ба судалгааны Ёс зүйн зөвшөөрлийг түшиц байгууллага болох СЭМҮТ (2023 оны 06.14ний өдрийн 3/603) авсан ба мөн АШУҮИС-ийн Судалгааны Ёс зүйн Хяналтын Хорооны хурлаар хэлэлцүүлж судалгаа хийх зөвшөөрөл (2023.06.16-ны 2023/3-08) тус тус авсан болно. Цуглуулсан мэдээлэлд Мшгөкой ЩэМ, Мшгөкой Ехсе1 программуудыг ашиглан график дүрслэл, хүснэгт хийж, үр дүнгийн тоон үзүүлэлтүүдийг боловсруулахдаа 8Р8821.0 программыг тус тус ашиглав. Үр дүн: Судалгаанд өвчин нь 4-59 жил үргэлжилсэн, 25-59 насны эрэгтэй 19 (62.5%), эмэгтэй 11(36.3%) нийт 30 эмчлүүлэгч хамрагдсан бөгөөд тэдгээрийн 60%-д өвчин нь тархины гэмтлийн улмаас үүссэн, 18 нь бүрэн дундаас доош боловсролтой, 26 буюу 86.6% нь хөдөлмөрийн чадвар алдалт тогтоогдсон байв. Судалгаанд хамрагдагсдын 73.2% нь 7 хоногт 2-3 удаа унадаг, 73.3% нь эмийг эмчийн заавраар хэрэглэдэггүй, харин 56.7% нь эмийн эмчилгээний дэглэм баримталдаггүй байна. 10 үг тогтоох сорилын үр дүнг тооцвол давталт бүрд 1-9 үг хэлсэн байх бөгөөд давталт бүрийн дундаж утга нь 3.2-3.9, илүү үг хэлсэн давтамж 0.8 байна. Үг тогтоох сорилын үзүүлэлт нь өвчний үргэлжлэх хугацаанаас хамаарч буй эсэхийг судлан үзвэл өвчин нь 59 хүртэлх жил үргэлжилсэн эмчлүүлэгчдийн эргэн санасан үгийн тоо 1-3 байгаа нь өвчин удаан хугацаагаар үргэлжлэх нь ой тогтоолтыг бууруулдаг болохыг харуулж байна. Дүгнэлт: Эмчлүүлэгчдийн 73.3% эмийг эмчийн заалтаар хэрэглэдэггүй (р=0.35), 56.7% нь эмийн эмчилгээний дэглэм баримталдаггүй, механик ой тогтоолтын сорилын дундаж утга 3.2-3.9, өвчин удаан хугацаагаар үргэлжлэх тутам ой тогтоолт буурч байгаа үр дүнгээс үзвэл эмчлүүлэгчдийн ой тогтоолт буурахад олон шалтгаан нөлөөлж байна.
  • Some of the metrics are blocked by your 
    Item type:Publication,
    Аутизмын хүрээний эмгэгтэй хүүхдүүдийн ABA эмчилгээний үр дүнгийн судалгаа
    (2026-09-15)
    Б.Баасандорж
    ;
    Э.Хонгорзул
    ;
    Үндэслэл: Аутизмын хүрээний эмгэг (АХЭ) нь нийгмийн харилцааны бэрхшээл, хязгаарлагдмал сонирхол эсвэл давтагдах зан үйлээр илэрдэг мэдрэлийн хөгжлийн эмгэг юм. АХЭ-тэй хүүхдийн эмчилгээний ахиц, үр дүнг богино хугацаанд үнэлэх нь цаашдын эмчилгээний төвлөгөөний зорилтыг тодорхойлох үндэс болдог. Зорилго: Өдөр тутмын хэрэглээний зан үйлийн шинжилгээнд суурилсан (Applied Behavior Analysis, ABA) эмчилгээний эхний 3 сарын үр дүнг аутизмын эмчилгээний үр дүнгийн үнэлгээний (ATEC) оноотой хамааралтай эсэхийг судлах. Арга, аргачлал: Бид судалгааг проспектив, ажиглалтын аргаар хийж АХЭ бүхий 21 хүүхдийг хамруулан асран хамгаалагчдаас 77 асуулт бүхий ATEC үнэлгээг эмчилгээ эхлэхийн өмнө болон 3 сарын дараа бөглүүлж авсан. Хэл яриа ба харилцаа, нийгмийн харилцаа, мэдрэхүй ба танин мэдэхүйн байдал, эрүүл мэнд, бие махбод ба зан үйл гэсэн ATEC-ийн дөрвөн дэд бүлгээр оноог тооцсон. Үр дүн: Оролцогчдын дундаж нас 5.51±1.45 жил, хүйсийн хувьд авч үзвэл76.19% (16) нь эрэгтэй хүүхэд байв. Суурь хүндрэлийн оноо (CGI-S) 4.71±0.72 байсан ба хүүхдүүд долоо хоногт дунджаар 10.00±1.38 цаг ABA эмчилгээнд хамрагдсан. Нийт ATEC үнэлгээний оноо 72.71±7.60-аас 67.14±7.81 болж буурч, дундаж өөрчлөлт -5.57±2.18 оноо буюу -7.66% байв (t=11.706, p<0.001, d=2.55). Хэл яриа, харилцаа -7.05%, нийгмийн харилцаа -6.96%, мэдрэхүй ба танин мэдэхүйн байдал -6.56% өөрчлөгдсөн. Хамгийн их харьцангуй өөрчлөлт эрүүл мэнд, бие махбод ба зан үйлийн хэсэгт ажиглагдсан (-1.90±1.14; -9.80%; p<0.001) ба үнэлгээний бүх дэд бүлэгт Wilcoxon signed-rank сорил p<0.001 байсан. Нийт 16 хүүхэд (76.19%) судалгааны урьдчилан таамагласан 5-аас илүү онооны буурах шалгуурт багтсан. Суурь CGI-S болон эмчилгээний өмнө, дараах ATEC онооны өөрчлөлтийн Pearson хамаарал r=0.466, p=0.033 байсан боловч Spearman шинжилгээнд статистикийн ач холбогдолгүй байв (ρ=0.349, p=0.121). Иймээс уг хамаарлыг тогтвортой таамаглагч гэж үзэх боломжгүй байв. Долоо хоногт ABA эмчилгээнд хамрагдсан цаг, ATEC-ийн онооны өөрчлөлттэй хамааралгүй (r=-0.183, p=0.427), мөн нас хамааралгүй нь тодорхойлогдов. (r=-0.043, p=0.855). Дүгнэлт: Хүүхдүүд ABA эмчилгээнд хамрагдсан хугацаанд ATEC-ийн бүх дэд бүлгүүдэд өөрчлөлт ажиглагдсан нь өөрчлөлтийг өдөр тутамд, богино хугацаанд шууд ажиглагдах боломжтойг илтгэж буй боловч хоёрхон хэмжилтийн цэгтэй тул өөрчлөлтийн хурд, дарааллыг тогтоох боломжгүй байв. Цаашид судалгааны түүврийг нэмэгдүүлэн бүлэгтэй, 6-12 сарын давтан үнэлгээтэй, бие даасан хөгжлийн болон клиник хэмжүүрүүдийг хавсарган хийх шаардлагатай байна.
  • Some of the metrics are blocked by your 
    Item type:Publication,
    Мансууруулах бодис хэрэглэгчдийн дундах бэлгийн эрсдэлт зан үйл ба түүнтэй холбоотой зарим хүчин зүйлс
    (2026-04-28)
    Н.Билгүүн
    ;
    Д.Хонгорзул
    ;
    ;
    Ж.Даваалхам
    ;
    Үндэслэл: Мансууруулах бодисын хэрэглээ нь бэлгийн эрсдэлт зан үйл, бэлгийн замаар дамжих халдварын эрсдэл, тухайлбал ХДХВ болон тэмбүүгийн халдварт өртөх магадлалыг эрс нэмэгдүүлдэг сэтгэц нийгмийн эрүүл мэндийн тулгамдсан асуудлын нэг юм. Олон улсын болон үндэсний хэмжээнд хийгдсэн судалгааны үр дүнгээс харахад, мансууруулах бодис хэрэглэгчид нь мансуурсан үедээ аливааг шүүн тунгаах, эрсдэлт нөхцөлд дүгнэлт хийх чадвар буурсанаас хамгаалалтгүй болон тохиолдлын бэлгийн хавьталд орох, олон хавьтагчтай байх, цусаар эсвэл бэлгийн замаар дамжих халдварт өртөх эрсдэл өндөр байдаг. Манай улсад мансууруулах бодис хэрэглэгчдийн бэлгийн эрсдэлт зан үйлийн талаар мэдээлэл хомс тул энэхүү эрсдэлт бүлгийн хүн амын дундах бэлгийн эрсдэлт зан үйл болон түүнтэй холбоотой хүчин зүйлсийг тодорхойлох нь уг судалгааг хийх үндэслэл болсон билээ. Зорилго: Мансууруулах бодис хэрэглэгчдийн дундах бэлгийн эрсдэлт зан үйлийн түвшинг тогтоож, түүнд нөлөөлж буй хүн амзүй болон зан үйлийн хүчин зүйлсийг тодорхойлоход энэхүү судалгааны зорилго чиглэсэн болно. Арга, аргачлал: Судалгааг аналитик агшингийн загвараар гүйцэтгэж, 181 оролцогчийг хамруулав. Мэдээллийг цуглуулахдаа урьдчилан боловсруулсан удирдамжийн дагуу зохион байгуулсан ганцаарчилсан ярилцлагын явцад хагас бүтэцчилсэн асуумж болон мансууруулах бодисын хэрэглээний эмгэгийг үнэлэх DAST (Drug Abuse Screening Test) сорилыг ашигласан болно. Мөн БЗДХ-ыг илрүүлэх лабораторийн түргэвчилсэн шинжилгээг ашиглалаа. Үр дүнг SPSS 27 программ ашиглан боловсруулсан ба хүчин зүйлсийн хамаарлыг χ² тест, Пирсоны корреляци болон олон хүчин зүйлийн шугаман регрессийн шинжилгээгээр баталгаажууллаа. Судалгааны ёсзүйн асуудлыг журмын дагуу шийдвэрлэсэн болно (№24-25/05-02). Үр дүн: Нийт оролцогчийн 12.2%-д бэлгийн эрсдэлт зан үйл илэрсэн бөгөөд бэлгийн эрсдэлт зан үйлийн нийлбэр онооны дундаж 8.13±4.40 байв. Статистик шинжилгээгээр хүйс, гэр бүлийн байдал (хамтран амьдрагчгүй байх), анхны бэлгийн хавьталд бэлгэвч хэрэглээгүй байдал нь эрсдэлт зан үйлтэй шууд хамааралтай байлаа (p<0.05). Ялангуяа согтууруулах ундаа болон мансууруулах бодисын хавсарсан хэрэглээ нь бэлгийн эрсдэлийг үлэмж нэмэгдүүлж байв. Тухайлбал, согтууруулах ундааны нөлөөнд бэлгийн хавьталд орох давтамж болон сүүлийн нэг жилийн бэлгийн хавьтагчийн тоо (r=0.24, p<0.01) нь эрсдэлт зан үйлийн оноог урьдчилан таамаглах статистикийн ач холбогдол бүхий эерэг үзүүлэлт болж байна. Дүгнэлт: Мансууруулах бодис хэрэглэгчдийн бэлгийн эрсдэлт зан үйл нь зөвхөн бодисын хэрэглээнээс гадна архины хамаарал болон бэлгийн соёлын дутмаг байдлаас (хамгаалалтгүй хавьтал, олон хавьтагч) ихээхэн хамаарч байна. Иймд эрсдэлийг бууруулах интервенцийг боловсруулахдаа бодисын хамаарал болон бэлгийн эрүүл мэндийн зөвлөгөөг цогцоор нь хүргэх, БЗДХ-ын илрүүлэгт тогтмол хамруулах стратегийг хэрэгжүүлэх шаардлагатай байна.
  • Some of the metrics are blocked by your 
    Item type:Publication,
    Хорт хавдрыг даван туулагчдын нийгэм-сэтгэл зүйн байдал болон гутаан гадуурхагдсан түвшинг судалсан дүн
    (2026-04-16)
    Б.Ирмүүн
    ;
    Т.Золжаргал
    ;
    Э.Мөнхболор
    ;
    М.Ягаанзул
    ;
    Д.Оюунсүрэн
    Үндэслэл: Хорт хавдар нь бие махбодын эмгэг төдийгүй хувь хүний сэтгэл зүй, нийгмийн харилцаанд гүнзгий нөлөө үзүүлдэг цогц асуудал юм. Хавдрын талаарх олон нийтийн буруу ташаа ойлголт, үхэлтэй адилтгах хандлага болон «өөрөөс нь хамаардаг» хэмээн буруутгах үзэл нь даван туулагчдын дунд нийгмийн гутаан гадуурхалт (стигма)-ыг бий болгодог. Энэхүү гутаан гадуурхалт нь өвчтөний эмчилгээний идэвх, амьдралын чанарт сөргөөр нөлөөлдөг тул даван туулагчдын туршлагад тулгуурлан нийгмийн хандлагыг үнэлэх зайлшгүй шаардлагатай байна. Зорилго: Хорт хавдрыг даван туулагчдын өдөр тутмын амьдралын туршлага, нийгмийн зүгээс ирэх гутаан гадуурхалтыг үнэлж, сэтгэл зүйн хүндрэл болон дэмжлэгийн хүчин зүйлсийг тодорхойлох. Арга, аргачлал: Холимог судалгааны аргыг ашиглав. Тоон судалгаанд Cancer Stigma Scale (CASS) болон Attitudes Toward Cancer Questionnaire (ATCQ) асуумжуудыг орчуулан, агуулгын хүчин төгөлдөр байдлыг (CVI) шинжээчийн багаар үнэлүүлж, туршилт судалгаагаар (FVI) баталгаажуулсан. Чанарын судалгаанд даван туулагчидтай бүлгийн ярилцлага хийж, стресс даван туулах чадварыг сэтгэл зүйн сорилоор үнэлэв. Үр дүн: Тоон судалгаанд 33.82±13.7 насны 207 хүн (68% эмэгтэй) хамрагдлаа. Хавдрын талаарх гутаан гадуурхалд дунд түвшинд өртсөн бөгөөд ялангуяа «өвчний ноцтой байдал» болон «хувь хүний хариуцлага»-тай холбосон сөрөг хандлага давамгайлж байв. Чанарын судалгаагаар онош сонсох үеийн сэтгэл зүйн хариу үйлдэлд эмчийн харилцаа, гэр бүлийн дэмжлэг шийдвэрлэх үүрэгтэй нь тогтоогдлоо. Хэт өрөвдөх эсвэл хөндийрөх нийгмийн хандлага нь сэтгэл зүйн дарамтыг нэмэгдүүлдэг бол энгийн харилцаа, бодит урам зориг нь хамгийн үр дүнтэй дэмжлэг болж байна. Дүгнэлт: Хорт хавдрыг даван туулагчдад үзүүлэх нийгэм-сэтгэл зүйн дэмжлэгийг сайжруулахын тулд эмнэлгийн мэргэжилтнүүдийн харилцааны ур чадварыг дээшлүүлэх, олон нийтийн дунд хавдрын талаарх зөв ойлголтыг төлөвшүүлэх, даван туулагчдын дэмжлэгийн бүлгийн үйл ажиллагааг тогтворжуулах шаардлагатай.
  • Some of the metrics are blocked by your 
    Item type:Publication,
    15–18 насны эрэгтэй хүүхдүүдийн гэмт хэрэгт холбогдоход нөлөөлөх хүчин зүйлсийг судалсан үр дүн
    (2026-09-15)
    Б.Халиунаа
    ;
    ;
    Үндэслэл: Монгол орны хувьд хүүхэд, өсвөр насныхны гэмт хэрэгт холбогдох шалтгаан, нөлөөлөх зарим хүчин зүйлсийг судлан тогтоосноор эрсдэлт хүчин зүйлсийг эрт илрүүлэх, урьдчилан сэргийлэх арга хэмжээ авах үйл ажиллагааг хэрэгжүүлэхэд чухал ач холбогдолтой. 2021 онд СЭМҮТ-ийн Шүүхийн сэтгэцийн эмгэг судлалын магадлан шинжилгээнд хамрагдсан нийт 1053 тохиолдолдлын 20.7% нь насанд хүрээгүй хүүхэд байсан бол 2022 онд 20.4 хувь (n=251), 2023 онд 19.6 хувь (n=203), 2024 онд 19.4 хувь (n=225), 2025 онд 23.6 хувь (n=318)-ийг тус тус эзэлж байна. Ялангуяа 2025 онд өмнөх оноос 4.2% өссөн байна. Гэвч хүүхэд гэмт хэрэгт холбогдох шалтгаан нөхцөл, холбогдсон гэмт хэргийн талаарх мэдээлэл хангалтгүй байгаа нь уг судалгааг хийх үндэслэл болж байна. Зорилго: Насанд хүрээгүй хүн гэмт хэрэгт холбогдох шалтгаан, нөлөөлөх зарим хүчин зүйлс, хүмүүжигчдийн сэтгэцийн эрүүл мэндийн байдлыг судлах. Арга, аргачлал: Нэг агшингийн загвараар Сургалт, хүмүүжлийн тусгай байгууллагын 35 хүмүүжигч, ЕБС-ийн 70 сурагч буюу 15-18 насны 105 эрэгтэй хүүхдийг хамруулж, CPSS-5-SR, PBI, KFLS болон тусгай асуумжаар мэдээлэл цуглуулав. Үр дүн: Оролцогчдын дундаж нас 16.69±0.87 жил. Хүмүүжигчдийн 45.7% нь өмнө нь хэрэгт холбогдож байсан бөгөөд 45.7% нь хүчиндэх, 17.1% нь хулгайн гэмт хэрэг үйлдсэн байв. Хүмүүжигчдийн 82.9% нь тамхи татдаг, 71.4% нь согтууруулах ундаа, 20.0% нь бусад бодис хэрэглэж үзсэн нь ЕБС-ийн сурагчидтай харьцуулахад өндөр байв. Олон хүчин зүйлийн шинжилгээгээр хүүхдийн тамхи ба согтууруулах ундааны хэрэглээ, эцгийн архидалт, гэр бүлийн хэрүүл маргаан нь гэмт хэрэгт холбогдоход статистик ач холбогдол бүхий нөлөөлж байв. Гэмтлийн дараах стрессийн эмгэгийн болзошгүй тохиолдол хүмүүжигчдийн 40.0%-д, сурагчдын 27.5%-д илэрсэн. Дүгнэлт: Сургалт, хүмүүжлийн тусгай байгууллагын хүмүүжигчдийн дунд тамхи, согтууруулах ундаа болон бусад бодисын хэрэглээ, гэр бүлийн орчны таагүй нөлөө ерөнхий боловсролын сургуулийн сурагчдаас өндөр байна. Хүүхэд гэмт хэрэгт холбогдох нь гэмтлийн дараах стрессийн эмгэг үүсгэдэг тул сэтгэцийн эрүүл мэндийн тусламж үйлчилгээнд хамруулах шаардлага тулгарч байна.
  • Some of the metrics are blocked by your 
    Item type:Publication,
    Ковид-19-ийн дараах сэтгэцийн эрүүл мэндийн өөрчлөлт: проспектив когорт судалгааны үр дүн
    (2025-12-05) ;
    А.Монголжин
    ;
    ;
    А.Еркебулан
    ;
    Үндэслэл: Ковид-19 нь 2019 оны 12-р сард Хятадын Ухань хотод анх бүртгэгдэж, ДЭМБ-аас 2020 оны 3-р сард дэлхийн цар тахал гэж зарласан бөгөөд дэлхий даяар 770 сая хүн халдвар авч, 7 сая нас баралт бүртгэгдсэн. Монгол улсад 2020 оны 3-р сараас халдвар бүртгэгдэн 1 сая гаруй хүн халдвар авч, 2100 нас баралт бүртгэгдсэн байна. Ковид -19 нь хүний олон эрхтэн тогтолцоо ялангуяа төв мэдрэлийн тогтолцоонд нөлөөлснөөр сэтгэцийн талаас сэтгэл гутрал, сэтгэл түгшилт, нойргүйдэл, сэтгэлийн гэмтлийн дараах стрессийн эмгэг зэрэг шинж тэмдэгийг судлаачид онцлон тэмдэглэсэн байна. Дээрх шинжүүд үүсэхэд биологийн шалтгаан (ACE-2 рецептор, цитокины шуурга) болон сэтгэлзүйн хүчин зүйлс (айдас, нийгмийн тусгаарлалт) хавсран нөлөөлсөн гэж үзэж байна. ДЭМБ-ын судалгаагаар цар тахлын эхний жилд хүн амын дундах сэтгэл гутрал, сэтгэл түгшилт 25–40%иар өссөн, халдвар авсан өвчтөнүүдийн 30–60%-д халдвар авсанаас хойш 6–12 сарын дараа ч дээрх шинж тэмдэг үргэлжилсээр байна. Цар тахлын эхний үед Монголд хийсэн агшингийн судалгаагаар судалгаанд хамрагдагсдын 28.7%-д сэтгэл гутрал, 22.4%-д сэтгэл түгшилт илэрсэн байна. Зорилго: Ковид-19-өөр өвчилсөн хүн амын дундах сэтгэл гутрал, түгшүүр, нойргүйдэл, сэтгэлийн гэмтлийн дараах стрессийн эмгэгийг урт хугацаанд дагаж, харьцуулан үнэлэх. Арга, аргачлал: Бид судалгаагаа АШУҮИС-ийн харъяа Монгол-Японы эмнэлэг, Төв эмнэлэг, Монгол Анагаах Ухааны Төв Эмнэлэгийг түшиглэн агшингийн болон проспектив когорт судалгааны аргаар 2021–2023 онд ковид 19 өвчнөөр өвчилсөн 326, хяналтын бүлэгт 133, нийт 459 өвчтөнийг хамруулсан. Судалгааг асуумж судалгааны аргаар хийсэн ба Ковид19-ийн улмаас эмнэлэгт хэвтэн эмчлүүлсэн эхний 14 хоног, эмнэлгээс гарсны дараа 3 сар, 12 сарын дараа сэтгэл гутрал, сэтгэл түгшилт, нойрны чанар, сэтгэлийн гэмтлийн дараах стрессийн эмгэгийг илрүүлэх стандарт асуумжийг ашигласан. Үр дүн: Судалгаанд Ковид -19-өөр өвчилж эмнэлэгт хэвтэн эмчлүүлсэн 326, хяналтын бүлэгт 133 нийт 459 хүн хамрагдсан ба дундаж нас 46.3±13.8 жил, хүйсийн хувьд 58.4% нь эмэгтэй байв. 12 сарын дараа COVID бүлэгт сэтгэл гутрал (37.3% vs. 16.9%; RR=2.22, 95% CI:1.28–3.83, p=0.003), түгшүүр (28.0% vs. 11.2%; RR=2.49, 95% CI:1.25–4.96, p=0.006) өндөр байв. Нойргүйдэл буурсан (33.3% vs. 49.4%; RR=0.67, p=0.037), PTSD бага (<3%, p>0.05) хэвээр байгаа нь тодорхойлогдлоо. Засварласан харьцуулсан харьцаагаар Ковид нь сэтгэл гутрал (aOR=2.18), түгшүүр (aOR=2.41)-ийн бие даасан хүчин зүйл болох нь харагдаж байна. Эмэгтэй хүйснийхэн болон 40–59 насныхан илүү эрсдэлтэй. Дүгнэлт: КОВИД-19 халдвараар өвчлөгсөд нь эмчлүүлсэний дараах урт хугацаанд сэтгэл гутрал, сэтгэл түгшилтийн шинжүүд үргэлжлүүлэн илэрч байгаа учир ковидын дараах тусламжид сэтгэцийн эмгэгийг илрүүлэх асуумж авч, сэтгэцэд нөлөөт эмийн ба эмийн бус эмчилгээг үргэлжлүүлэн хийх шаардлагатай байна.
  • Some of the metrics are blocked by your 
    Item type:Publication,
    Хүүхэд, өсвөр насныхны гэмт хэрэгт холбогдож буй зарим шалтгаан, төрлийг судласан дүн
    (2026-09-15)
    Б.Энхмэнд
    ;
    ;
    Үндэслэл: Манай орны хувьд хүүхэд, өсвөр насныхны гэмт хэрэгт холбогдох шалтгаан, нөлөөлөх зарим хүчин зүйлсийг судлан тогтоосноор урьдчилан сэргийлэх, эрт илрүүлэх арга хэмжээ авах үйл ажиллагааг төлөвлөхөд суурь судалгаа болно гэж үзэж байна. 2021 онд “СЭМҮТ-ийн Шүүхийн сэтгэцийн эмгэг судлалын магадлан шинжилгээнд эрүүгийн болон иргэний хэрэгт холбогдолтой 1053 тохиолдолд шинжилгээ хийснээс 218 нь буюу 20.7% нь насанд хүрээгүй хүүхэд байгаа боловч хүүхэд гэмт хэрэгт холбогдох шалтгаан нөхцөл, холбогдсон гэмт хэргийн талаарх мэдээлэл хангалтгүй байгаа нь уг судалгааг хийх үндэслэл болж байна. Зорилго: Хүүхэд, өсвөр насныхан гэмт хэрэгт өртөх зарим шалтгаан, төрлийг судлан тогтоох. Арга, аргачлал: Судалгааг ретроспектив судалгааны загвараар, 20202022 онуудад СЭМҮТ-ийн ШСЭСМШ-нд хамрагдсан 725 баримтад үндэслэн судалгааны баг боловсруулсан 6 бүлэг 85 асуумж бүхий картыг хөтөлсөн. Судалгааны өгөгдөлд STATA программыг ашиглан дүн шинжилгээ хийж, p<0.05 тохиолдолд статистик ач холбогдолтой гэж үзсэн. Үр дүн: Бид СЭМҮТ-ийн Шүүхийн сэтгэцийн эмгэг судлалын магадлан шинжилгээний баримтаас хүүхэдтэй холбоотой хийгдсэн магадлан шинжилгээний баримтад судалгаа хийхэд нийт (n=725) тохиолдлын 72.9% (n=528) нь бэлгийн хүчирхийлэлд өртсөн хохирогч хүүхдүүд байсан бол 27.1% (n=197) нь гэмт хэрэг үйлдсэн хүүхдүүд байлаа. Судалгаанд хамрагдсан охидын магадлан шинжилгээ хийлгэсэн шалтгаан нь бэлгийн хүчирхийлэлд өртсөн асуудал байгаа бол эрэгтэй хүүхдүүдийн хувьд хүүхэд өөрөө гэмт хэрэг үйлдсэн тохиолдол илүү байгаа нь статистик ач холбогдолтой байна (p<0.001). Гэмт хэрэг үйлдсэн хүүхдүүдийн дундаж нас 16.4±1.6 жил, гэмт хэргийн хохирогч хүүхдүүдийн дундаж нас 12.6±3.6 жил байгаагаас үзвэл шүүхийн магадлан шинжилгээнд хамрагдсан хүүхдүүд нь хүйс (p=0.001), насны (p=0.001) хувьд статиcтик ач холбогдол бүхий ялгаатай байна. Дүгнэлт: 1. Хүүхэд өсвөр насныхны 197 (27.1%) нь гэмт хэрэг үйлдсэн учир гэмт хэрэг үйлдэх үеийн сэтгэцийн байдлыг тодорхойлох, 528 (72.9%) нь хохирогч болсон учир үнэн зөв мэдүүлэг өгөх чадвартай эсэхийг тогтоох зорилгоор шүүхийн сэтгэцийн эмгэг судлалын магадлан шинжилгээнд хамруулсан байна. 2. Гэмт хэрэг үйлдсэн 197 тохиолдлын 45.7% нь бэлгийн хүчирхийлэл, 27.4% нь мансууруулах бодистой холбоотой гэмт хэрэг, 13. 2% нь бусдын эрүүл мэндийн эсрэг гэмт хэрэг үйлдсэн ба нийт гэмт хэрэг үйлдсэн тохиолдлын 94.4% нь эрэгтэй хүүхдүүд байна.