Даваа–Баасан 08:30–20:00 · Бямба 09:00–16:00
Now showing 1 - 10 of 22
  • Some of the metrics are blocked by your 
    Item type:Publication,
    Comparative analysis of traditional knowledge, phytochemistry, antioxidant, and toxicity of four species of Gentiana in Mongolia
    (Springer Science and Business Media LLC, 2025-10-07)
    Gachmaa, Batzaya
    ;
    Yu, Hongzhen
    ;
    Bayasgalankhuu, Lyankhua
    ;
    Narmandakh, Tuvshinjargal
    ;
    Altangerel, Sukhbat
  • Some of the metrics are blocked by your 
    Item type:Publication,
    Study on synthesizing silver nanoparticles using raw materials of Scutellaria Baicalensis Georgi
    (2024-01-10)
    Suvd Gantulga
    ;
    Byambasuren Gerelt-Od
    ;
    ; ;
    Tserendolgor Batsukh
    Background: Scientists have found that Scutellaria baicalensis Georgi has liver protection, antibacterial, and anti-tumor effects. In recent years, the development of bio-compatible, bio-safe, and ecologically friendly nanoparticles using medicinal plants with high therapeutic activity has become an urgent need for research in the field of nanotechnology. Hence, we aimed to synthesize silver nanoparticles from Scutellaria baicalensis Georgi extracts. Methods: Raw material of Scutellaria baicalensis Georgi was used in this study. The upper part of the plant was extracted by circulation, remaceration, and repercolation in 70% ethanol and distilled water (1:10). The quality analysis of total alkaloids and flavonoids, which are the biologically active substances of the extract, was determined by thin layer chromatography, and the concentration was determined by spectrophotometry. Silver nanoparticles were synthesized using silver nitrate solution and the plant extract. Results: The raw material of Scutellaria baicalensis Georgi was extracted by maceration with 70% ethanol. A change in color from light to deep brown was observed when silver nanoparticles were synthesized from the extract of Scutellaria baicalensis Georgi. As assessed by spectral analysis, the light absorption value increases with increasing reaction time, indicating the formation of silver nanoparticles. The average size of the silver nanoparticles was 27.98 nm. Conclusion: Our study suggested that the extracting technique of plant raw material by maceration with 70% ethanol was suitable. Based on these results, we successfully prepared silver nanoparticles using the plant extract.
  • Some of the metrics are blocked by your 
    Item type:Publication,
    The Effects of Qinggan-27 Recipe on Nonalcoholic Steatohepatitis Induced by High-fat Diet in Rats
    (Mongolian National University of Medical Sciences, 2024-09-30)
    WenJun
    ;
    ; ; ;
    Objective: The Qinggan-27 (QG-27) recipe is a traditional Mongolian medicine believed to improve liver function during Non-alcoholic steatohepatitis (NASH). We developed fatty liver models in rats by intragastric administration of a high-fat diet (HFD) to investigate the effects of the QG-27 recipe on the NASH model through the expression of PGC-1 α and UCP-2. Methods: Wister rats were fed with specially prepared HFD to create a pathological model for 6 weeks. After successful modeling, the patient was treated with QG-27 twice daily with intra­gastric administration of QG-27 at 150 mg/kg, 300 mg/kg, and 600 mg/kg, respectively, for 21 days. Biochemical, histopathological, and immunohistochemical analyses were conducted to evaluate the effect of QG-27 treatment. Results: Levels of AST, ALT, LDL-C, TG, and TC were significantly decreased, and HDL-C was increased in the intermediate dose of the QG-27 group compared to the control group (p<0.05). Immunohistochemical results demonstrated that an intermediate dose of the QG-27 recipe could significantly improve liver function in rats with fat­ty liver by increasing PGC-1α and UCP-2 expression. Conclusion: The intermediate (300 mg/ kg) dose of the QG-27 is a good candidate to be a dietary supplement for reducing fatty liver.
  • Some of the metrics are blocked by your 
    Item type:Publication,
    Уламжлалт анагаах ухааны хүний төрөлх өвөрмөц чанар болон биохимийн зарим үзүүлэлт хоорондын хамаарал
    (2025-01-01)
    Шилийнцэцэг
    ;
    ;
    Д.Цэнд-Аюуш
    ;
    Э.Дэлгэрэхзаяа
    ;
    У.Номин-Эрдэнэ
    Үндэслэл: Уламжлалт анагаах ухааны онолын үүднээс хүний төрөлх өвөрмөц чанарын байдал нь физиологийн түвшинд харилцан нөлөөтэй гэж судлаачид үздэг. Биеийн өвөрмөц чанарын ялгааг судлах нь өвчний эрсдэлээс урьдчилан таамаглах, оношилгоо, эмчилгээний арга барилыг боловсронгуй болгоход чухал ач холбогдолтой. Иймээс уламжлалт анагаах ухааны хүний төрөлх өвөрмөц чанарын онцлогийг физиологийн зарим үзүүлэлтүүдтэй холбон тайлбарлах, хоорондын хамаарлыг тогтоох нь эмнэлзүйн ач холбогдолтой бөгөөд өвчний эрсдэлийг урьдчилан таамаглах, хувь хүнд чиглэсэн эмчилгээний арга барилыг боловсруулахад чухал ач холбогдолтой зэрэг нь энэхүү судалгааны үндэслэл боллоо. Зорилго: Хүний биеийн төрөлх өвөрмөц чанар болон зарим биохимийн үзүүлэлт хоорондын хамаарлыг тогтоох. Арга, аргачлал: Хүний биеийн төрөлх өвөрмөц чанарыг цахим өгөгдөл ашиглан тодорхойлж, тэдгээрийн онцлогийг цусан дах шээсний хүчил, креатинин, мочевин ----------------------------ба сахрын үзүүлэлт хоорондын хамаарлыг тодорхойлсон. Үр дүн: Судалгаанд нийт 102 оролцогчийг хамруулсан бөгөөд үүнээс өвөрчлөлийн хувьд Шар-Хий 28 (27.45%) хавсарсан байдал дийлэнх байсан бол Хий-Бадган 13 (12.75%) өвөрчлөл хамгийн бага байлаа. ХийШар хавсарсан өвөрмөц чанартай хүмүүсийн мочевин түвшин хамгийн өндөр 4.47ммоль/л, Бадган-Шар өвөрмөц чанартай хүмүүсийнх хамгийн бага 4.15 ммоль/л. Шар-Хий өвөрмөц чанартай хүмүүсийн шээсний хүчлийн түвшин хамгийн өндөр 316.15 цто1Ш, Бадган-Шар өвөрмөц чанартай хүмүүсийнх хамгийн бага 261.36 ито1Ш (/><0.001). Түүнчлэн Бадган-Хий өвөрмөц чанартай хүмүүсийн креатинин түвшин хамгийн өндөр 73.51мкмоль/л, Бадган-Шар өвөрмөц чанартай хүмүүсийнх хамгийн бага 63.97 мкмоль/л (/<0.001). Харин Хий-Бадган өвөрмөц чанартай хүмүүсийн сахрын түвшин хамгийн өндөр 4.59 ммоль/л, ХийШар өвөрмөц чанартай хүмүүсийнх хамгийн бага 4.21ммоль/л. Бөөрний үйл ажиллагааны үзүүлэлтүүд (ялангуяа креатинин) ба цусны сахрын түвшин хооронд хамааралтай байнв (г=0.67, /< 0.01). Шээсний хүчил, Креатинин өндөр байх тусам цусан дахь чихрийн түвшин өндөр байх хандлагатай байнв. Энэ нь өвөрмөц чанаруудын мочевин, шээсний хүчил, креатинины түвшингийн ялгааны бөөрний өвчин буюу чихрийн шижин өвчнийг урьдчилан таамаглахад ашиглагдаж болохыг илтгэж байнв. Дүгнэлт: Уламжлалт анагаах ухааны хувь хүний төрөлх өвөрмөц чанараас хамаарч бөөрний болон цусны чихрийн үзүүлэлтүүд харилцан ялгаатай, хамааралтай байгаа нь чихрийн шижин ба бөөрний өвчлөлийн байдлыг үнэлэх боломжтой. Хувь хүний төрөлх өвөрмөц чанарыг тодорхойлох нь чихрийн шижин ба бөөрний өвчний оношилгоо, эмчилгээ, урьдчилан сэргийлэх арга хэмжээг сайжруулахад ач холбогдолтой хэмээн үзэж байна. Хувь хүн Өвөрмөц чанар Мочевин Креатинин Шээсний хүчил Сахар
  • Some of the metrics are blocked by your 
    Item type:Publication,
    C57BL/6 хулганад үүсгэсэн хавдрын эмгэг загварт “Өвсөн гурван халуун”-ы нөлөөг судалсан дүн
    Үндэслэл: Дэлхий дахинд төдийгүй манай улсад хорт хавдрын өвчлөл, түүнээс шалтгаалсан нас баралт жил бүр өсөн нэмэгдэж байна. Хорт хавдрын тохиолдол жил бүр өсөн нэмэгдэж байгаа өнөө үед Монголын уламжлалт анагаах ухаанд ходоод ба улаан хоолойн хавдар, хавдрын урьдал өвчнийг анагаахад эмчилгээний туршлагат жор болгон хэрэглэж ирсэн Холтсон цэцэгтний овгийн (Капипси1асөаө) А1тдепө 3'1Ыпса ^, Яапипси1из Яөрөпз ^, Ри1заШа Випдеапа ^ 3 зүйл ургамал орсон (Өвсөн гурван халуун) найрлагыг сонгон авч, туршилтын амьтанд үүсгэсэн хорт хавдрын эмгэг загварт үзүүлэх нөлөөллийг судлан, нотолгоожуулах нэн шаардлагатай байгаа нь энэхүү судалгааг хийх үндэслэл боллоо. Зорилго: “Өвсөн гурван халуун”-д агуулагдах биологийн идэвхт бодисуудыг илрүүлж, туршилтын амьтанд үүсгэсэн хорт хавдрын эмгэг загварт үзүүлэх нөлөөг судлах. Арга, аргачлал: “Өвсөн гурван халуун” болох Сибирь чөдөр өвс (АЫадепе 5№пса ^), Мөлхөө (хахуун) холтсон цэцэг (Яапипси1из герепз ^), Бунгийн яргуй (Ри1за1Ша Випдеапа ^.)-г Булган аймгийн Хишиг-Өндөр сумын нутгаас 5-6 сард цэцэглэлтийн үед нь түүж, зохих журмын дагуу хатааж бэлтгэв. Үр дүн: “ Өвсөн гурван халуун”-ы ханданд нийт фенолт нэгдэл 2.98±0.04%, нийт флавоноид 2.16±0.05% агуулагдаж байна. Туршилтын 6 бүлгийн хулганыг биеийн жин болон хавдрын эзлэхүүнийг 3 удаагийн давталттайгаар өдөр бүр хэмжихэд бүх бүлгийн хулганад биеийн жин хугацаа хамааралтай нэмэгдэж байв. Мөн эмчилгээний 1А, 1В бүлгийн хулганад ӨГХ-ны этанол хандыг 50 ба 100мг/кг тунгаар, 2А ба 2В бүлгийн хулганад ӨГХны дихлорметан хандыг 50 ба 100мг/кг тунгаар амаар уулгаад, сөрөг хяналтын бүлэгт РВЗ 0.5 мг/кг тунгаар амаар, харин эерэг хяналтын бүлэгт флуроурацил (5 Р ^ 10 мг/кг тунгаар 7 хоногт 2 удаа хэвлийн хөндийд тарихад хавдрын ургалтын хэмжээ хугацаа хамааралтай нэмэгдэж байв. Сөрөг хяналтын бүлгийн хулганы хавдрын эзлэхүүнийг эмчилгээний бүлгүүдтэй харьцуулахад туршилтын 4 бүлэгт статистик ач холбогдол бүхий ялгаатай (*р<0.05) харин эерэг хяналтын бүлэгтэй харьцуулахад илэрхий ялгаа ажиглагдаагүй. (р=0.08) Туршилтын хулганы хавдрын эдийн гистологийн шинжилгээгээр бүх бүлэгт үхжил ажиглагдсан ба үхжилийн хамрах талбайгаар ялгаатай байв. Дүгнэлт: “Өвсөн гурван халуун”-ы этанол ханданд нийт фенолт нэгдэл болон флавоноидын агууламж дунд зэрэг байна. “Өвсөн гурван халуун”-ы ханд нь туршилтын хулганад үүсгэсэн хавдрын ургалтыг саатуулж, лимфоцит давамгайлсан үрэвслийг идэвхжүүлж байгаа нь хавдрын эсрэг идэвхтэй болохыг харуулж байна (р<0.05)
  • Some of the metrics are blocked by your 
    Item type:Publication,
    Монголын уламжлалт анагаах ухааны хэвлэн нийтэлсэн нэр томъёонд дүн шинжилгээ хийх нь
    (2023-02-16)
    Гэрэлцогт
    ;
    Б.Амар-Амгалан
    ;
    Э.Бямбаа
    ;
    Б.Даариймаа
    ;
    Ө.Түмэнцэцэг
    Үндэслэл: Нийгмийн хөгжлийн явцад хэл ямагт боловсронгуй болдог Уламжлалт анагаах бөгөөд үгүй бол хүний харилцааны хэрэглүүр болох нийгмийн үүргээ ухааны нэр томъёо биелүүлж чадахгүйд хүрнэ. Хүний мэдлэгийн хүрээ тэлэх тусам шинэ Үгсийн сангийн нэр томьёо үүснэ. Аливаа судалгааны чиглэл, салбар шинжлэх ухаанд зэрэгцүүлэл нэр томъёо судлал чухал байр суурийг эзэлдэг бөгөөд уламжлалт анагаах ухааны нэр томъёо тэдгээрийг судлан тогтоох, түүвэрлэх, тайлбарлах, олон улсад хүлээн зөвшөөрөгддөг нэр томъёонд дүйцүүлэн хөрвүүлэх нь тулгамдсан асуудал юм. Монголын уламжлалт анагаах ухааны чиглэлээр хэвлэгдэн нийтлэгдэж буй сэтгүүлүүдийн нэр томъёоны зөрүүтэй байдалд дүн шинжилгээ хийж, харьцуулан судалж, нэр томъёог жигдлэх ажлын үндэс суурь болгох үүднээс энэхүү судалгааны сэдвийг сонгон авлаа. Зорилго: Монголын уламжлалт анагаах ухааны хэвлэн нийтлэгдсэн нэр томъёонд дүн шинжлэл хийж харьцуулан судлах. Арга, аргачлал: Уг судалгааны ажлыг АШУҮИС-ийн Монгол Анагаах Ухааны Олон Улсын Сургууль болон ӨМӨЗО-ны Хөх хотын Олон Улсын Монгол Эмнэлгийн хорооны сургалт судалгааны хэлтэсийг түшиглэн хийж гүйцэтгэв. МАУОУС-иас эрхлэн гаргадаг “Шинжлэх Ухаан танин мэдэхүйн дорно дахины уламжлалт анагаах ухаан” сэтгүүл, ӨМӨЗО-ны Эрүүлийн хамгаалах танхим, Монгол эм эмнэлэг судлах хүрээлэн, Хөх хотын Олон улсын Монгол эмнэлгийн хорооноос эрхлэн гаргадаг “Монгол эм эмнэлэг” нь монгол анагаах ухааны тусгай дугаар бүхий сэтгүүл бөгөөд эдгээр сэтгүүлүүдийг судалгааны гол хэрэглэгдэхүүн болгон сонгон авлаа. Үр дүн: Монгол эм эмнэлэг сэтгүүлийн 2008-2014 оны судалгааны өгүүлэлд нийт 1577 судалгаа байв. Эмийн жор найрлагын судалгаа 217 (13.7%) Эмийн түүхий эдийн судалгаа 55 (3.48%) Эм найрлагын судалгаа 83 (5.26%) Монгол эмийн судалгаа 170(10,77%) Онолын судалгаа 113 (7.16) Эмэгтэйчүүдийн өвчний эмчилгээний судалгаа 70 (4.43%) Засал эмчилгээ 97(6,15%) Өвчний сувилал, сувилахуйн судалгаа 95(6%) Үе гишүүний өвчний эмчилгээний судалгаа 76 (4.8%)-г эзэлж байна. МУАУ-ны нэр томъёонд мэргэжлийн үгийн сангийн хэрэглээний зэрэгцүүлэл хийж харьцуулахад цэвэршилтийн хам шинжийг хугацааны өвчин, умайн хүзүүний шархлаат өвчинг савны хүзүүний ялбарал, зуршмал зулбалтыг дадгалын чанартай ураг унах гэм, үргүйдлийг ирээдүйн үл жирэмслэх өвчин зэрэг нэр томъёогоор нэрлэсэн нь өөрийн онцлогтой байна. Мөн бүсэлхий нурууны ивэрхий (lumbar herniated intervertebral disc)-г бүсэлхий нурууны үеийн таваг товойсон гэм хэмээн нэрлэсэн байна. Дүгнэлт: МУАУ-ны хэвлэгдэн нийтлэгдсэн онол, эмчилгээ, оношилгооны арга, өвчний онош болон эмийн түүхий эдийн нэр томьёонд дүн шинжилгээ хийж, уламжлалт анагаах ухааны нэр томьёонд үгийн сангийн хэрэглээний зэрэгцүүлэл хийхэд Монголын уламжлалт анагаах ухааны өвчний онол, оношлогоо, эмчилгээний арга нь өөрийн онцлог бүхий нэр томъёотой байв. Ургамал, амьтан, эрдсийн гаралтай эмийн түүхий эдийн нэр томьёо нь эмийн жорын найрлагад төвд нэршилээр бичигддэг, зарим эмийн түүхий эдийг орлуулан хэрэглэдэг зэргээс шалтгаалан нэлээд зөрүүтэй бичигдсэн байдаг нь эмийн жор найрлагад орсон түүхий эдийг зөв сонгож хэрэглэхэд бэрхшээл болдог байна.
  • Some of the metrics are blocked by your 
    Item type:Publication,
    Уламжлалт анагаах ухаанд элэгний өвчинд хэрэглэдэг чиннадгүнсэлийн үйлдлийн механизмыг нетворк фармакологи, мэдээллийн сангаас тодруулан судалсан судалгааны үр дүн
    (2024-04-13)
    Вэнжун
    ;
    ;
    Э.Баярмаа
    ;
    Үндэслэл: Архины бус элэг өөхлөх өвчин (АБЭӨӨ) дэлхийн дахинд өргөн тархсан эмгэгүүдийн нэг бөгөөд Өмнөд Америк, Ойрх Дорнод, Ази тивийн улс орнуудад одоогоор 24% тархалттай байна. АБЭӨӨ-ийг эмнэн засахгүй бол өвчин даамжирч 30-40% нь элэгний фиброз, 15% нь элэгний цирроз, 3% орчим нь элэгний хавдар болон элэгний дутагдалд хүргэдэг. Чиннадгүнсэл (ЧГ-27) нь элэгний эмгэг, ялангуяа элэгний архины бус өөхний өвчинд өргөн хэрэглэгддэг монгол эм боловч элэгний өөхлөлтөд эмийн нөлөө үзүүлэх туршилтын судалгаа хийгдээгүй байна. Зорилго: Уламжлалт анагаах ухаанд хэрэглэж буй Чиннадгүнсэл жорын биологийн идэвхт бодисыг тодорхойлж, туршилтын амьтанд үүсгэсэн эмгэг загварт нөлөөлж буй үйлдлийн механизмыг нетворк фармакологи болон эх сурвалжаас тодруулан судлах. Арга, аргачлал: Энэхүү судалгаанд уламжлалт анагаах ухааны системийн фармакологийн мэдээллийн сан, Чиннадгүнсэл болон эмийн жорын эмийн түүхий эдийн материалыг ашигласан. Сүлжээний фармакологийн аргууд нь уламжлалт анагаах ухааны эмийн идэвхтэй бүрэлдэхүүн хэсгүүдийг шалгах, фармакологийн шинжилгээг судлах, шинэ эм зохион бүтээхэд чухал үүрэг гүйцэтгэдэг. Бид судалгаандаа туршилтын амьтдад элэгний өөхний өвчний загварыг бий болгож, Чиннадгүнсэлийн нөлөөг судалсан. Үр дүн: Архины бус элэг өөхлөх өвчин түлхүүр үгээр GeneCard (https:// www.genecards.org/), OMIM (https://www.omim.org/)-г ашиглан мэдээллийг хайж, татаж авах, эрэмбэлэх, нэгтгэн дүгнэж, Genecard болон бусад мэдээллийн сангаас нийт 1316 өвчний зорилтот авсан. Нимгэн давхаргын хроматографийн чанарын генийг шинжилгээгээр фенолын нэгдлүүд фенолын хүчил, флавоноид агуулагдаж байна. Дүгнэлт: Уламжлалт анагаах ухаанд хэрэглэж буй Чиннадгүнсэл жор нь флавноид, фенолт нэгдэл агуулж байна. Туршилтын амьтанд үүсгэсэн эмгэг загварт нөлөөлж буй үйлдлийн механизмыг нетворк фармакологи болон эх сурвалжаас тодруулан судлахад архины бус элэг өөхлөх өвчний анагаах эмт бодис уургийн хамаарлыг судлан тогтоов.
  • Some of the metrics are blocked by your 
    Item type:Publication,
    Уламжлалт анагаах ухаанд элэгний өвчинд хэрэглэгдэж ирсэн Чиннадгүнсэлийн хорон чанарын судалгааны үр дүн
    (2023-05-22)
    Вэн жун
    ;
    ;
    Э.Баярмаа
    ;
    Үндэслэл: Байгалийн гаралтай бүтээгдэхүүн нь нийлэг химийн бүтээгдэхүүнтэй харьцуулахад эрүүл аюулгүй бөгөөд аливаа өвчин эмгэгийг эмчлэхэд илүү үр дүнтэй байдаг тухай цөөнгүй судалгаанд дурдсан байдаг. Эрт дээр үеэс байгалийн гаралтай бүтээгдэхүүн нь монголын уламжлалт анагаах ухааны чухал эх сурвалж болж, янз бүрийн өвчнийг эмчилж байсан. Гэсэн хэдий ч анагаахын шинжлэх ухаан тасралтгүй хөгжиж байгаа тул уламжлалт анагаах ухаанд хэрэглэдэг бүх ургамлыг шууд хэрэглэхээс өмнө тухайн бүтээгдэхүүн хүний биед хэрхэн нөлөөлдгийг шинжлэх ухааны үндэслэлтэй тодорхойлох шаардлагатай байна. Эдгээр уламжлалт эмийн жорыг орчин үед өвчин эмгэгийн эмчилгээнд хэрэглэхээс өмнө хор судлалын шинжилгээ хийх шаардлагатай. Иймд Чиннадгүнсэлийг элэгний эмгэгүүд ялангуяа архины бус элэг өөхлөх өвчний үед өргөн хэрэглэж байгаа боловч эмийн үйлдлийн талаарх туршилт судалгааг хийгээгүй байгаа нь бидний судалгааны үндэслэл боллоо. Зорилго: Уламжлалт анагаах ухаанд элэгний өвчинд хэрэглэгдэж ирсэн чиннадгүнсэлийн хорон чанарын судалгаа хийж үр дүнг тооцох Арга, аргачлал: Судалгааны ажлыг туршилт судалгааны загвараар УАУТХ-ийн Эрдэм шинжилгээний төвийн эм судлалын лабораторид 2019-2020 онд хийж гүйцэтгэв. Бид Монголжин хошууны монгол эмийн үйлдвэрт үйлдвэрлэгдсэн Чиннадгүнсэл (багцын дугаар:M13060377) найрлагын 40%-ийн идээшмэл бэлтгэн судалгаандаа хэрэглэсэн. Уг судалгааг “Амьтанд туршилт хийх биоанагаахын судалгааны ёс зүйн удирдамж”-ийг мөрдлөг болгон ашиглав. (Эрүүл мэндийн сайдын 2007 оны 8 дугаар сарын 16-ны өдрийн 223 тоот тушаалын 3-р хавсралт). Үр дүн: Чиннадгүнсэлийн 40%-ийн идээшмэлийг В.Б.Прозоровский (1978) нарын аргаар цагаан хулганы хэвлийн хөндийд тарих замаар хурц хорон чанарыг тодорхойлоход LD50=12.9 (11 - 15) гр/кг буюу хоргүй байна. Энэ нь К.К.Сидоровын ангиллаар хурц хорон чанаргүй байв. Идэвхт тун нь И.П.Западнюк (1983) нарын аргаар ED=258 (172 - 516) мг/кг байна. Архаг хорон чанарын судалгаанд Чиннадгүнсэл жорыг 172 мг/кг, 258 мг/кг, 516 мг/ кг тунгаар 60 хоногийн турш өдөр бүр амаар уулгаж биеийн ерөнхий төлөв байдал, жин, арьс салстын байдал зэргийг хяналтын бүлэгтэй харьцуулан судлахад төдийлөн ялгаа илрээгүй бөгөөд амьтны биеийн жин болон цул эрхтний жинг харьцуулахад статистик ялгаа илрээгүй (p>0.05). Дүгнэлт: 1. Чиннадгүнсэлийн идээшмэл нь хурц хорон чанарын судалгаагаар хорон чанар багатай буюу хоргүй байна. 2. Архаг хорон чанарын судалгаагаар Чмнадгүнсэлийн идээшмэл нь элэг, зүрх, бөөрний үйл ажиллагаа болон бүтцэд сөрөг нөлөө үзүүлдэггүй буюу хорон чанар багатай байна.
  • Some of the metrics are blocked by your 
    Item type:Publication,
    Ургамлын хандад суурилсан мөнгөний нанопартикль гарган авах судалгаа
    (2023-05-22)
    Г.Бямбасүрэн
    ;
    С.Цэцэгмаа
    ;
    ; ;
    Б.Цэрэндолгор
    Үндэслэл: Монгол улсын хүн амын дунд нас баралтын болон өвчлөлийн хоёр дахь гол шалтгаан нь хавдар, тэр дундаа элэгний хорт хавдар тэргүүлж байна. Cүүлийн жилүүдэд эмчилгээний идэвх өндөртэй эмийн ургамлыг ашиглан био-нийцтэй, био-аюулгүй, экологид ээлтэй нанопартикль хөгжүүлэх нь нанотехнологийн чиглэлээр судалгаа шинжилгээ хийх цаг үеийн шаардлага болж байна. Зорилго: Хепаклин-4 жорын найрлага дахь ургамалд суурилсан мөнгөний нанопартикль гарган авах. Арга, аргачлал: Судалгаанд Хепаклин-4 жорын найрлага дахь Байгал гүүнхөх (Scutellaria baicalensis Georgi), Гашуун банздоо (Saussurrea amara.L), Цэх галуун таваг (Chiazospermum erectum Berh), Өвсөн гүргүм (Carthamus tinctorius.L)-ийн түүхий эдийг ашиглав. Хепаклин-4 жорын түүхий эдээс спиртэн ханд бэлтгэсний дараа мөнгөний нитратын уусмал ашиглан нанопартикль нийлэгжүүлэв. Үр дүн: Мөнгөний нанопартикль нийлэгжин үүсч байгааг өнгөний өөрчлөлт болон спектрофотометрийн шинжилгээгээр баталгаажуулав. Хепаклин-4 жорын хандад суурилсан мөнгөний нанопартикль нийлэгжиж буйг ургамлын түүхий эд тус бүрээр ажиглахад цайвраас гүн хүрэн өнгө бүхий янз бүрийн өнгөний өөрчлөлт ажиглагдав. Спектрийн шинжилгээгээр үнэлэхэд урвалын хугацаа нэмэгдэх тусам гэрлийн шингээлтийн утга нэмэгдэж байгаа нь хандад суурилсан мөнгөний нанопартикль үүсч байгааг харуулж байна. Байгал гүүнхөхийн хандад суурилсан мөнгөний нанопартиклийн хэмжээг хөндлөн огтлолоос харахад 27.98 нм, Гашуун банздоогийн хандад суурилсан мөнгөний нанопартикль 32.02 нм, Цэх галуун тавгийн хандад суурилсан мөнгөний нанопартикль 39.84 нм, Өвсөн гүргэмийн хандад суурилсан мөнгөний нанопартикль 24.62 нм хэмжээтэй байв. Эдгээр үр дүнд үндэслэн бид ургамалд суурилсан мөнгөний нанопартиклийг амжилттай гарган авлаа. Дүгнэлт: Хепаклин-4 жорын найрлага дахь ургамлын хандад суурилсан мөнгөний нанопартиклийг нано-хэмжээс тогтоогч багажаар үнэлэхэд 24-39 нм хэмжээтэй мөнгөний нанопартиклиуд тодорхойлогдов.
  • Some of the metrics are blocked by your 
    Item type:Publication,
    Дэгд (Gentiana L.)-ийн төрлийн ургамлын уламжлалт мэдлэг, хэрэглээг судалсан үр дүн
    (2025-05-05)
    Вэн Чао (Wen Chao)
    ;
    Ц.Батцэрэн
    ;
    Г.Батзаяа
    ;
    Алмаз Боржигдай (Almaz Borjigidai)
    ;
    Үндэслэл: Угсаатны анагаах ухаанд эмийн ургамлын уламжлалт мэдлэг, хэрэглээний судалгаа нь судлаачдад ургамлын хэрэглээг төрөл бүрийн аргаар судлах боломжийг нээж, ургамлын гаралтай бүтээгдэхүүний эрэлт хэрэгцээ өсөн нэмэгдэж буй энэ үед чухал ач холбогдолтой юм. Иймээс бид Монгол болон ӨМӨЗО-ны зарим аймгуудад хийсэн Дэгд төрлийн ургамлын уламжлалт мэдлэг, хэрэглээг судаллаа. Зорилго: Газарзүйн ялгаатай бүс нутгийн ард иргэдийн Дэгд төрлийн ургамлын эмийн түүхий эдийн уламжлалт хэрэглээг судлахын зэрэгцээ ургамлын адилцаа нэр буюу нутгийн нэршлийг илрүүлэх. Арга, аргачлал: Монгол болон ӨМӨЗО-ны зарим нутагт нийт 190 соёлын өв тээгчээс 36 асуумж бүхий этноботаникийн судалгааг авсан. Асуумж судалгааны мэдээллийг боловсруулан Дэгд төрлийн ургамал тухайн бүс нутагт хир чухал эсэхийг ашиглалтын индекс болон харьцангуй давтамжийн индексээр тодорхойлов. Үр дүн: Дэгд төрлөөс Gentiana algida, G.macrophylla, G.decumbens, Gentianopsis barbata гэх 4 зүйлийн ургамлыг 2 улсын өв тээгчид нэрлэсэн бөгөөд тухайн бүс нутаг дахь ургамлын гаралтай түүхий эдийн чухал эсэхийг тодорхойлдог харьцангуй давтамжийн индексийн дүнгээр судалгаа явуулсан Монгол Улсын нутагт Том навчит дэгд - 0,37, Хэвтээ дэгд - 0,51, Цагаан дэгд - 0,55 байгаа нь эдгээр ургамлын түүхий эдийг бүс нутагт өргөн ашигладаг, чухал хэрэгцээтэй болохыг илтгэж байна. Харин ӨМӨЗО-ны судалгаа явуулсан нутагт харьцангуй давтамжийн индекс Цагаан дэгд 0,08, Том навчит дэгд 0,18, Хэвтээ дэгд 0,21 байгаа нь бүс нутагт Дэгд төрлийн ургамлын түүхий эд бага ашиглагддаг болохыг харуулж байна. Гэвч энэ нутаг дэвсгэрт эрчимжсэн мал аж ахуй, газар тариалан эрхэлж буйтай холбоотой байх талтай юм. Дүгнэлт: 1. Дэгд төрлийн ургамлын түүхий эдийн хэрэглээ бүс нутагт ялгаатай байна. 2. Дэгд төрлийн ургамлыг хоёр орны өв тээгчид цэцгийн өнгө, овор хэмжээ, нутгийн аялгаар ялгаатай нэрлэж ирсэн болохыг судлан тогтоолоо.