Даваа–Баасан 08:30–20:00 · Бямба 09:00–16:00

АШУҮИС — Судалгааны мэдээлэл (CRIS)

Permanent URI for this communityhttps://library.mnums.edu.mn/handle/123456789/5001

Browse

Search Results

Now showing 1 - 10 of 30
  • Some of the metrics are blocked by your 
    Item type:Publication,
  • Some of the metrics are blocked by your 
    Item type:Publication,
    Улаанбаатар болон Дархан хотын гадаад, дотоод орчны агаарын бохирдлын харьцуулсан судалгаа
    (2026-04-16) ;
    Б.Өлзийхутаг
    ;
    Б.Батзориг
    ;
    ;
    Б.Нямсүрэн
    Үндэслэл: Гадаад, дотоод орчны агаарын бохирдол нь дэлхий дахинд өвчлөлийн ачаалал, нас баралтын тэргүүлэх эрсдэлт хүчин зүйлсийн нэг бөгөөд нарийн ширхэгт тоосонцор (PM₂.₅)-ын өртөлт нь зүрх судас, амьсгалын тогтолцооны өвчлөлийн эрсдэлийг нэмэгдүүлэхийн зэрэгцээ уушгины хорт хавдар, бодисын солилцооны болон мэдрэлийн тогтолцооны эмгэг үүсэх, дархлааны үйл ажиллагааны алдагдалд хүргэдэг. Монгол Улсын хот суурин газруудад өвлийн улиралд агаарын бохирдол өндөр түвшинд хүрдэг ба сүүлийн жилүүдэд ахуйн хэрэглээнд сайжруулсан түлшийг нэвтрүүлсэн ч дотоод болон гадаад орчны агаарын бохирдолд үзүүлэх нөлөө нь бүрэн судлагдаагүй хэвээр байна. Зорилго: Улаанбаатар, Дархан хотуудын гадаад орчин болон айл өрхийн сууцны доторх орчны агаарын бохирдлыг харьцуулан судлах. Арга, аргачлал: Судалгаанд Улаанбаатар, Дархан хотын гадна орчны агаарын бохирдлыг хянах суурин хэмжилтийн цэгүүдийн 2014-2026 оны хооронд үзүүлэлтийг ЦУОШГ-аас авч, өвөл зуны улиралд харьцуулан судласан. Дотоод орчны агаар дахь РМ2.5 тоосонцрын агууламжийг судлахдаа Улаанбаатар, Дархан хотын орон сууц, байшин, гэрт амьдардаг 240 айл өрхийг хамруулан 2023-2026 оны хооронд 3 жилийн туршид дагаж судласан. Шууд хэмжилтийн (Purple Air) багажийг ашиглан, айл өрх бүрт өвөл, зуны улиралд тус бүр 14-21 хоног байршуулж, 10 минутын давтамжтайгаар, 24 цагийн туршилд РМ2.5 тоосонцрын агууламжийг тодорхойлсон. Үр дүн: 2014-2026 оны хооронд Улаанбаатар хотын гадна орчны агаар дахь РМ2.5 тоосонцрын 24 цагийн дундаж агууламж 60.5 мкг/м3, РМ10 тоосонцрын 24 цагийн дундаж агууламж 117.3 мкг/м3, азотын давхар ислийн агууламж 37.3 мкг/м3, хүхрийн давхар ислийн дундаж агууламж 41.8 мкг/м3, озоны агууламж 27.5 мкг/м3 байсан бөгөөд нийслэлд сайжруулсан нүүрсийг хэрэглээнд нэвтрүүлснээс хойш тоосонцрын агууламж буурсан хандлагатай ч хүхрийн давхар ислийн агууламж нэмэгдсэн, мөн Дархан хоттой харьцуулахад өндөр байна. Дотоод орчны PM₂.₅ тоосонцрын дундаж агууламж Улаанбаатар хотод Дархан хоттой харьцуулахад өндөр түвшинд байна (60.7±86.1 vs 48.4±96.7). Сууцны төрлөөр статистикийн ач холбогдол бүхий ялгаатай (p<0.0001) байгаа бөгөөд хатуу түлш хэрэглэдэг байшин болон гэрт амьдардаг өрхүүдэд PM₂.₅-ийн агууламж өндөр, харин орон сууцанд хамгийн бага түвшинд байна. Эдгээр үр дүн нь дотоод орчны агаарын бохирдол нь хот хооронд, сууцны төрөл болон улирлаас хамааран мэдэгдэхүйц ялгаатай байгааг илтгэж, хүн амын өртөлтийн түвшин өндөр хэвээр байгааг харуулж байна. Дүгнэлт: Улаанбаатар хотын гадна орчны агаар дахь тоосонцор, азотын болон хүхрийн давхар исэл зэрэг бохирдуулагчдын түвшин Монгол Улсын стандарт болон ДЭМБ-ын зөвлөмж хэмжээнээс 1-4 дахин өндөр байна. Айл өрхийн дотоод орчны PM₂.₅-ийн бохирдол нь Дархан хоттой харьцуулахад Улаанбаатар хотод өндөр, сууцны төрөл болон улирлын нөлөөгөөр мэдэгдэхүйц ялгаатай байна.
  • Some of the metrics are blocked by your 
    Item type:Publication,
    Сууцны доторх орчны агаар дахь РМ2.5 тоосонцор ба амьсгалын замын өвчний зарим шинж тэмдгүүдийг холбон судалсан дүн
    (2026-02-03) ;
    Б.Өлзийхутаг
    ;
    ; ;
    Үндэслэл: Агаарын бохирдол нь дэлхий нийтийн дунд нийгмийн эрүүл мэндийн ноцтой аюул, эрсдэл болоод буйг цөөнгүй судалгаагаар нотолсон байдаг. Монгол улс нь гадна, доторх орчны агаарын бохирдлоор дэлхийд тэргүүлж буй бөгөөд үүнээс шалтгаалсан өвчлөл, нас баралт нь жил бүр нэмэгдсээр байна. Хүн амьдралынхаа ихэнх хувийг доторх орчинд өнгөрүүлдэг бөгөөд доторх орчны агаарын бохирдлыг тогтмол үнэлэн, судлах шаардлагатай юм. Зорилго: Улаанбаатар, Дархан хотын айл өрхүүдийн сууцны доторх орчны агаар дахь РМ2.5 тоосонцрын агууламжийг амьсгалын замын өвчлөлийн зарим шинж тэмдгүүдтэй холбон судлах. Арга, аргачлал: Судалгааг аналитик судалгааны когорт загвараар 2023 оны 10 дугаар сараас 2025 оны 07 дугаар сарын хооронд гүйцэтгэсэн ба Улаанбаатар хотын төвийн 4 дүүрэг болон Дархан хотуудыг тус тус судалгаанд хамруулав. Улаанбаатар хотоос гэр, байшинд амьдардаг тус бүр 48 өрх, орон сууцанд амьдардаг 24 өрх, Дархан хотоос гэр, байшинд амьдардаг тус бүр 48 өрх, орон сууцны 24, нийт 240 өрхийг зорилтот түүврийн аргаар хамруулсан. Судалгаанд хамрагдсан айл өрхүүдэд шууд хэмжилтийн (PurpleAir) багажийг 3-4 долоо хоногийн туршид байршуулан доторх орчны агаар дахь РМ2.5 тоосонцрыг 24 цагийн турш хэмжсэн. Айл өрхийн доторх орчны агаар дахь РМ2.5 тоосонцрыг хэмжсэний дараа тухайн өрхөөс судалгаанд хамрагдсан 18-60 насны оролцогчдоос асуумжаар мэдээлэл цуглуулан, эрүүл мэндийн үзлэгт хамруулсан. Үр дүнгийн боловсруулалтыг STATA-19.0, R программуудыг ашиглан гүйцэтгэлээ. Үр дүн: Судалгаанд 213-239 айл өрхийг сонгосон ба үүнд 17-26 орон сууц, 42-58 байшин, 38-50 гэрт амьдардаг айл өрхүүд багтав. Улаанбаатар хотын айл өрхүүдийн доторх орчны агаарт агуулагдах PM2.5 тоосонцрын 24 цагийн дундаж агууламж өвөл, зуны улиралд Дархан хотын айл өрхүүдээс харьцангуй өндөр хэмжигдсэн. Улаанбаатар хотын дүүргүүдээс PM2.5 тоосонцрын хамгийн өндөр агууламж Сонгинохайрхан дүүрэгт, хамгийн бага агууламж Баянзүрх дүүрэгт хэмжигдсэн. Хотуудыг халаалтын төрлөөр нь авч үзвэл зуухтай айл өрхүүд төвлөрсөн халаалттай айл өрхүүдээс илүү бохирдолтой байна. Дархан хотын хувьд орон сууцанд хамгийн бага агууламж 22.78-31.53 мкг/м³, байшинд 44.53-68.17 мкг/м³-ийн хооронд, уламжлалт эсгий сууцанд (гэр) хамгийн өндөр агууламж тус тус хэмжигдсэн (63.20-68.25 мкг/м³). Харин Улаанбаатар хотын айл өрхүүдэд PM2.5 тоосонцрын агууламж бүх төрлийн сууцанд харьцангуй өндөр байсан бөгөөд орон сууцанд 41.61-58.37 мкг/м³, байшинд 79.22-92.50 мкг/м³, уламжлалт эсгий сууц болох гэрт 76.69-86.31 мкг/м³ тус тус байв. Зуны улиралд Дархан хотод PM2.5 тоосонцрын доторх агууламж орон сууцанд 3.10-10.03 мкг/м³, байшинд 7.67-14.37 мкг/м³, уламжлалт эсгий сууцанд (гэр) 7.98-17.90 мкг/м³ байв. Сууцны доторх орчны агаар дахь РМ2.5 тоосонцрын агууламж нь амьсгаадах, бие зарайх, бие сулрах, булчингаар өвдөх, дотор муухайрах, зүрх дэлсэх, найтаах, нус гарах, нүдний салст үрэвсэх, нүдний ухархайгаар хөндүүрлэж өвдөх, нүднээс нулимс гарах, толгой өвдөх, халуурах, хамар битүүрэх, ханиах, хоолны дуршил буурах, хоолой өвдөх, цэр гарах, цээж шуугих, цээжээр өвдөх зэрэгтэй статистик ач холбогдол бүхий хамааралтай байна. Дүгнэлт: Улаанбаатар, Дархан хотын айл өрхүүдийн доторх орчны агаар дахь РМ2.5 тоосонцрын 24 цагийн дундаж агууламж өвлийн улиралд Монгол улсын стандарт хэмжээнээс өндөр байгаа бөгөөд судалгааны 2 жилийн хугацаанд өвөл, зуны аль ч улиралд Улаанбаатар хотод Дархан хоттой харьцуулахад өндөр байна. Доторх орчны агаар дахь РМ2.5 тоосонцрын агууламж нь амьсгалын замын өвчний зарим шинж тэмдгүүдтэй статистик ач холбогдол бүхий хамааралтай байна.
  • Some of the metrics are blocked by your 
    Item type:Publication,
    Миелингүйжих эмгэгүүдийн шалтгаант хөдөлмөрийн чадвар алдалтад нөлөөлж буй хүчин зүйлсийг судалсан дүн
    (2026-02-03)
    Г.Урантөгс
    ;
    М.Нандинбаяр
    ;
    Б.Халиун
    ;
    Б.Нурбану
    ;
    Э.Энхсаруул
    Үндэслэл: Миелингүйжих эмгэгүүд болох Тархмал хатуурал (TХ) болон Нейромиелит оптик хүрээний эмгэг (НМОХЭ) нь урт хугацааны хөдөлмөрийн чадвар алдалт (ХЧА)-д хүргэдэг ба үүнд өвчний эмгэг жам, нас, хүйс болон бусад хүчин зүйлс нөлөөлдөг гэж үздэг. Миелингүйжих эмгэгүүдийн шалтгаант ХЧА гүнзгийрэхэд нөлөөлж буй хүчин зүйлсийг тодорхойлсон судалгаа хомс байгаа нь уг судалгааг хийх үндэслэл болсон. Зорилго: Миелингүйжих эмгэгүүдийн улмаас үүсэх ХЧА-д нөлөөлж буй хүчин зүйлсийг тодорхойлох. Арга, аргачлал: Судалгааг Улсын гуравдугаар төв эмнэлэгт TХ, НМОХЭ оношоор хэвтэн эмчлүүлэгсдэд ХЧА-ыг ХЧА-ын өргөтгөсөн шалгуур (ХЧАӨШ)-аар үнэлэн хөнгөн зэрэг (≤3 оноо), хүнд зэрэг (≥3.5) гэсэн 2 бүлэгт хувааж, эмгэг бүрээр хооронд нь харьцуулан ХЧА-ын даамжралтанд нөлөөлөх хүчин зүйлсийг тодорхойлов. Судалгааг аналитик загвараар хийж, статистик боловсруулалтыг SPSS-27.0 программ ашиглан гүйцэтгэв. Үр дүн: Судалгаанд хамрагдсан нийт 97 тохиолдлын 64 нь ТХ, 33 нь НМОХЭ байв. ТХ-ын үед ХЧА даамжрахад өвчин эхэлснээс 1 жил доторх сэдрэлийн тоо ≥1 (OR=5.4, 95% CI 1.11-26.69 p=0.045), сэдрэлийн тоо ≥3 (OR=6.6, 95% CI 1.39-31.3, p=0.018), харааны мэдрэлийн үрэвсэл (OR=4.3, 95% CI 1.02-18.27, p=0.047), нугасны үрэвсэл ≥2 удаа (OR=5.5, 95% CI 1.42-21.67, p=0.014), НМОХЭ-ын үед өвчин оношлогдох хүртэлх хугацаа ≥3 сар (OR=7.9, 95% CI 1.04-60.69, p=0.046), нийт өвчилсөн хугацаа ≥3 жил (OR=6.3, 95% CI 1.15-34.12, p=0.034) байсан нь ХЧА дунд-хүнд зэрэг байхад нөлөөлөх хүчин зүйлс болж байгаа нь статистик ач холбогдолтой байв. Дүгнэлт: Миелингүйжих эмгэгүүдийн шалтгаант ХЧА-д олон хүчин зүйлс нөлөөлдөг болох нь тодорхойлогдлоо.
  • Some of the metrics are blocked by your 
    Item type:Publication,
    Ерөнхий боловсролын сургуулийн сурагчдын үдийн хоол болон ундны усанд хийсэн тандалт судалгааны үр дүн
    (2026-02-03)
    Б.Бямбасүрэн
    ;
    ;
    О.Нандин-Эрдэнэ
    ;
    Д.Гантуяа
    Үндэслэл: Дэлхий дахинд хоол хүнсээр дамжих халдварт өвчин нь хүн амын бүх насны бүлэгт тохиолддог боловч хүүхдүүд, ахмад настан, дархлаа султай хүмүүс илүү өртөж байна. Бага насны хүүхдүүдийн дархлаа бүрэн хөгжөөгүй бөгөөд тэдний биеийн жин бага байдаг учраас хоол хүнсээр дамжих эмгэг төрүүлэгчид нь өвчлөл үүсгэх эрсдэл өндөртэй байдаг. Монгол улсад 2024 онд бүртгэгдсэн гэдэсний халдварыг сүүлийн 10 жилийн дундажтай харьцуулахад 504.5 тохиолдлоор өссөн байна.3 Гэдэсний халдварт өвчнүүдийн дотор гар, хөл, амны өвчин, цусан суулга, сальмонеллёз зэрэг хоол хүнс, ус, бохирдолтой холбоотой халдварууд давамгайлж байна. Монгол улсад ерөнхий боловсролын сургуулийн үдийн хоол, ундны ус, эрүүл ахуйн нөхцөл байдлыг судалсан судалгаа хомс, судлах шаардлагатай байгаа нь судалгаа хийх үндэслэл боллоо. Зорилго: Ерөнхий боловсролын сургуулийн сурагчдын үдийн хоол болон ундны усанд микробиологийн шинжилгээ хийж, холбогдох стандартын шаардлагатай харьцуулан судлах. Арга, аргачлал: ЕБСийн сурагчдыг үдийн хоол, ундны усанд эрүүл зүйн болон аюулгүй үзүүлэлтийг (L.monocytogenes, Salmonella spp, колиформын тоо, ББЕТ, гэдэсний бүлгийн бактери) тодорхойлох судалгааг микробиологийн шинжилгээний аргаар хийж гүйцэтгэсэн бөгөөд үдийн хоолны 107 дээж, ундны усны 35 дээжийг судалгаанд хамруулав. Лабораторийн шинжилгээг СХЗГ-ын дэргэдэх ХАБҮЛЛ-ийн Микробиологийн лабораторид хийж, баталгаажуулах шинжилгээг VITEK 2 compact багаж ашиглан хийж гүйцэтгэв. Үр дүн: ЕБС-ийн ундны усны 35 дээжид 105 үзүүлэлтээр шинжилгээ хийснээс 5.7% (n=2) нь бичил биетний ерөнхий тоо зөвшөөрөгдөх хэмжээнээс их байсан бол үдийн хоолны 107 дээжид 428 үзүүлэлтээр шинжилгээ хийснээс 26.1% (n=28) нь колиформын тоо үзүүлэлт MNS 6308:2012 стандартын шаардлагын зөвшөөрөгдөх хэмжээнээс хэтэрсэн байна. Мөн хоолны дээжийн 42.9% (n=46) гэдэсний бүлгийн бактери илрэв. Тандалтын шинжилгээний үр дүнг судлахад нийт 35 сургуулийн 51.5% буюу 18 сургуулийн хоолны дээж колиформын тоо үзүүлэлтээр стандартын шаардлага хангаагүй. Харин 49.5% буюу 17 сургуулийн үдийн хоол стандартын шаардлага хангасан үзүүлэлттэй байна. Энэ нь дунджаар 2 сургууль тутмын 1 нь хоол үйлдвэрлэлийн эрүүл ахуй, зохистой дадал, стандартын шаардлагыг хангахгүй байна. Дүгнэлт: Ерөнхий боловсролын 35 сургуулиас 107 хоолны дээжид 428 үзүүлэлтээр шинжилгээ хийхэд 26.1% нь колиформын тоо үзүүлэлтээр MNS 6308:2012 “Хүнсний бүтээгдэхүүн дэх бичил биетний аюулгүй байдал болон эрүүл ахуйн шалгуур үзүүлэлтийн зөвшөөрөгдөх хэмжээ” стандартын шаардлагыг хангахгүй, ундны усны 35 дээжид 105 үзүүлэлтээр шинжилгээ хийснээс 5.7% (n=2) бичил биетний ерөнхий тоо үзүүлэлтээр MNS 0900:2018 “Ундны ус. Эрүүл ахуйн шаардлага, чанар, аюулгүй байдлын үнэлгээ” стандартын шаардлагыг тус тус хангахгүй байна.
  • Some of the metrics are blocked by your 
    Item type:Publication,
    Хүүхэд насанд тохиолдох дунд чөмөгний толгойн судасгүйжлийн үхжилт өвчний зарим эрсдэлт хүчин зүйлсийн судалгаа
    (2020-04-13)
    Т.Отгончимэг
    ;
    ;
    Б.Бүдээ
    ;
    ;
    А.Эрдэнэбилэг
    Дэлхий нийтэд уг өвчнөөр өвчлөгсдийн тоо жил ирэх тусам нэмэгдэж байгаа нь хүүхдийн согогийн тулгамдсан асуудлын нэг болоод байна. 2017 онд уг өвчний тархалтыг илүү нарийвчлалтай судлахын тулд 2.1 сая хүнийг судалгаанд хамруулсан. Үүгээр 100000 хүн амд 9.3 тохиолдолд бүтгэгджээ. Хүйсийн хувьд эр:эм дээрхи тохиолдолд 4:1 байсан.1 Манай оронд уг өвчин хожуу үед оношлогдох нь эмчилгээний үр дүн буурч бага насандаа тулгуур эрхтэний хөгжлийн бэрхшээл үүсэх тохиолдол нэмэгдэхэд нөлөөлж байна. Иймээс уг өвчнийг үүсэхэд нөлөөлөх эрсдэлт хүчин зүйлийг судалж эрт илрүүлэх нь энэхүү судалгааг хийх үндэслэл болсон. Зорилго: Хүүхдийн насанд тохиолдох дунд чөмөгний толгойн судасгүйжлийн үхжилт өвчинд нөлөөлөх зарим эрсдэлт хүчин зүйлсийг тодорхойлох. Материал, арга зүй: Аналитик ба баримтын судалгааг тохиолдол хяналтын судалгааны аргыг ашиглан Гэмтэл согог судлалын үндэсний төвөөр 2018-2020 онд үйлчлүүлсэн 96 хүүхдийг хамрууллаа. Судалгаанд 2018-2020 онд нийт ГССҮТ-ийн хүүхдийн гэмтэл согогийн тасагт хэвтэн эмчлүүлсэн 2-15 насны хүүхдүүдээс тохиолдлын бүлгийн 32, хяналтын бүлгийн 64 хүүхэд, нийт 96 хүүхдийг хамруулсан. Судалгааны тоо мэдээллийг оруулах, засварлах, шинэ хувьсагч үүсгэх, дүн шинжилгээ хийхэд статистик боловсруулалтын Stata 13.0 IC програмыг хэрэглэсэн. Үр дүн: Хүүхэд осол гэмтэлд өртсөн байдлаар хяналтын бүлэг өртсөн-56, тохиолдлын бүлэг өртсөн-23, хүүхэд удаан хугацаагаар хэрэглэж байгаа эм байгаа эсэх хяналтын бүлэг байхгүй-56, тохиолдлын бүлэг байхгүй-23, хүүхдэд анх илэрсэн зовиур түнхний өвдөлт тохиолдлын бүлэг-18(78.2%)хяналтын бүлэгт -7(12.5%), удамд нь түнхний эмгэгтэй хүн байсан эсэх тохиолдлын бүлэгт байсан-14(60.8%), хяналтын бүлэгт-2(3.57%) байв. Эцэг тамхи татдаг эсэх тохиолдлын бүлэгт тийм-20(86.9%), хяналтын бүлэгт тийм-16(28.5%), эх тамхи татдаг эсэх тохиолдлын бүлэгт тийм-7(30.4%), хяналтын бүлэгт тийм-2(3.57%), хүүхэд дам тамхидалтанд өртдөг эсэхийг асуухад тохиолдлын бүлэгт тийм-21(91.3%) хяналтын бүлэгт тийм-35(62.5%), гэртэй зуухан галалгаатай эсэх тохиолдлын бүлэгт тийм7(30.4%), хяналтын бүлэгт тийм-2(3.57%) тодорхойлогдсон. Дүгнэлт: Орчны агаарын бохирдол нь дунд чөмөгний толгойн судасгүйжлийн үхжилт өвчин үүсэх эрсдлийг нэмэгдүүлж байна. Нийгэм эдийн засаг нөлөөлөл болон, гэр бүлийн гишүүдийн хэн нэгэн тамхи татах, дам тамхидалтанд өртсөнөөр уг өвчинд нөлөөлөх эрсдэлт хүчин зүйлс юм.
  • Some of the metrics are blocked by your 
    Item type:Publication,
    SARS-CoV-2 вирусийн дельта дэгдэлтийн эсрэг хэрэгжүүлсэн нийгмийн эрүүл мэндийн зарим арга хэмжээ ба хүүхдийн өвчлөл
    (2025-12-05)
    Ж.Байгалмаа
    ;
    ;
    Д.Гантуяа
    Үндэслэл: Монгол Улсад 2021 оны 8-р сараас эхлэн SARS-CoV-2 вирусийн дельта хувилбар хүн амын дунд эрчимтэй тархаж байсан ба энэ нь бүх шатны боловсролын байгууллагын үйл ажиллагаа танхимаар нээгдэхтэй давхцаж байв. Зорилго: Дельта дэгдэлтийн эсрэг хэрэгжүүлсэн арга хэмжээ хүүхдийн өвчлөлд үзүүлсэн нөлөө, хүүхдийн дундах халдварын ерөнхий нөхцөл байдал, сургуулийн орчинд голомтолсон халдвар бүртгэгдсэн эсэхийг судлах. Арга, аргачлал: Бидний судалгаанд улсын хэмжээнд 2021 оны 1-р сарын 1-нээс 2022 оны 2-р сарын 28-ны хооронд коронавируст халдварын цахим програмд бүртгэгдсэн нийт болон 0-17 настай хүүхдийн коронавируст халдварын батлагдсан тохиолдлын тоо мэдээг ашигласан. Мөн ерөнхий боловсролын сургууль (ЕБС)-ийн орчинд голомтолсон халдварыг тандсан тоо мэдээг ашиглалаа. Дэгдэлтийн туршид хүүхдийн дундах коронавируст халдварын эзлэх хувийн 7 хоноги н хөдөлгөөнт дундаж, 10,000 хүн амд шинэ өвчлөлийн түвшинг тооцсон. Мөн 2021 оны 9-р сарын 1-нд ЕБС танхимаар эхлэх үеийн 0-17 настай хүүхдийн өвчлөл болон харьцангуй эрсдэл (Relative Risk)-ийг тооцон өмнөх хугацаа буюу SARS-CoV-2 Wuhan, Alfa, Omicron дэгдэлтийн өвчлөлтэй харьцуулсан. Коронавируст халдварын эсрэг вакцинд 12-17 насныхан хамрагдсан тул насны бүлгийг 0-4, 5-11, 12-17 нас гэж ангилан харьцуулав. Үр дүн: Улсын хэмжээний нийт коронавируст халдварын өвчлөлд 0-17 насны хүүхдийн халдварын эзлэх хувь SARS-CoV-2 вирусийн 4 өөр хувилбараар үүсгэгдсэн дэгдэлтийн туршид 0.73%-5.93% (min 0.73%; max 8.57%) байв. Харин 10,000 хүн амд тооцсон 14 хоногийн батлагдсан тохиолдлын түвшин дельта (107.57) болон омикрон (113.56) хувилбараар үүсгэгдсэн дэгдэлтийн үед өндөр байв. Өвчлөлийн түвшин 5-11 насанд хамгийн бага байсан ба энэ насны бүлгийг харьцуулах бүлэг болгож, дэгдэлт тус бүрээр бусад насны бүлгийг харьцуулахад зэрлэг омгийн вирусээр үүсгэгдсэн дэгдэлтийн үед 12-17 насныханд харьцангуй эрсдэл 47% буюу хамгийн бага (RR=0.47), харин дельта давалгааны үед хамгийн их буюу 78% (RR=0.78) байна. Дүгнэлт: Коронавируст халдварын цартахлын үед 0-17 насны хүүхдийн нийт өвчлөлд эзлэх хувь 0.73%-5.93% байсан нь бусад улсад хийгдсэн судалгаатай ойролцоо байна. Нийт өвчлөлийн түвшин 12-17 болон 0-4 насныханд өндөр байсан ба дельта хувилбараар үүсгэгдсэн дэгдэлтийн үед 0-4 насныханд өвчлөлийн түвшин хамгийн өндөр байв. Сургуулийн орчинд 6 буюу түүнээс дээш тохиолдол бүхий голомтолсон халдвар бүртгэгдээгүй. Цаашид сургуулийн орчинд томуу, томуу төст өвчний дэгдэлтийн үед хүүхдийн дундах халдварын нөхцөл байдал, гэр болон сургуулийн орчинд халдвар тархах хүчин зүйлсийг судалж, амьсгалын замаар дамжих халдварын тархалтаас урьдчилан сэргийлэх нотолгоо бүхий хариу арга хэмжээ хэрэгжүүлэх шаардлагатай.
  • Some of the metrics are blocked by your 
    Item type:Publication,
    Элэг тайруулах мэс засал хийлгэсэн өвчтөнүүдийн элэгний хорт хавдрын эмгэг судлалын зарим үр дүнгээс
    (2025-12-05)
    Г.Үнэнбат
    ;
    Б.Энхцацрал
    ;
    Б.Баярт-Үйлс
    ;
    О.Арьяабилэг
    ;
    Д.Цэрэндорж
    Үндэслэл: Элэгний анхдагч хорт хавдар (ЭАХХ) нь дэлхий дахинд болон Монгол Улсад өвчлөл, нас баралтын тэргүүлэх шалтгаануудын нэг хэвээр байна. Архины шалтгаант элэгний өвчин (АШЭӨ) болон бодисын солилцооны эмгэгтэй өөхжилттэй гепатит (БСЭӨГ) нь элэгний анхдагч хорт хавдрын голлох хоёр шалтгаан болж, тэдгээрийн биологийн шинж чанар, эмгэг судлалын онцлог, амьд үлдэх чадвар харилцан адилгүй байж болдог. Зорилго: Элэг тайруулах мэс засал хийлгэсэн архины шалтгаант элэгний анхдагч хорт хавдар болон бодисын солилцооны эмгэгтэй, өөхжилттэй элэгний анхдагч хорт хавдартай өвчтөнүүдийн эмнэлзүй, эмгэг судлалын болон амьдрах чадварыг харьцуулан үнэлэх. Арга, аргачлал: Хавдар судлалын үндэсний төвд 2010–2024 оны хооронд элэг тайруулах мэс засал хийлгэсэн 980 өвчтөний ретроспектив мэдээллийг шинжилсэн. Үүнээс 191 нь архины шалтгаантай, 789 нь бодисын солилцооны эмгэгтэй, өөхжилттэй гепатитын шалтгаант элэгний анхдагч хорт хавдартай байсан. Эмнэлзүйн үзүүлэлтүүд, лабораторийн шинжилгээ, хавдрын хэмжээ, ялгарал, лобусын болон судасны ургалт (LVI), хавдрын TNM үе шат, нийт амьдрах чадвар (OS), дахилт (recurrence)-ын түвшинг харьцуулсан. Kaplan–Meier-ийн муруйг ашиглан мэс заслын дараах нийт амьдрах чавдарыг үнэлсэн. Үр дүн: Архины шалтгаант элэгний анхдагч хорт хавдартай өвчтөнүүд харьцангуй залуу насныхан (p=0.0014) байсан бөгөөд хүйсийн хувьд эрэгтэйчүүд давамгайлсан (96.8%). Харин бодисын солилцооны эмгэгтэй өөхжилттэй гепатиттай өвчтөнүүдэд эмгэг судлалын үзүүлэлтүүд тод илэрсэн. Үүнд: Элэгний хавдрын хэмжээ >5 см-с их (p=0.0045), G3–4 ялгарал (p=0.0248) түгээмэл, ихэнх нь хавдрын T4 үе шатанд (p=0.0009), том хэмжээний судасны ургалт ихтэй (p<0.0001) байв. Элэг тайруулах мэс засал хийлгэсэн бодисын солилцооны эмгэгтэй өөхжилттэй гепатиттай өвчтөнүүдийн нийт амьдрах чадвар 92.6 сар байсан нь архины шалтгаант бүлгийнхээс 82 сараар илүү байв (p=0.0206). Дүгнэлт: Бодисын солилцооны эмгэгтэй өөхжилттэй гепатиттай өвчтөнүүдэд эмгэг судлалын шинж тэмдэг давамгай илэрч, нийт амьдрах чадвар урт байгаа нь элэгний хавдар үүсэх биологийн болон эмнэлзүйн ялгаатай механизмтай холбоотой байна. Иймд элэгний анхдагч хорт хавдрын оношилгоо, эмчилгээний тактикийг боловсронгуй болгоход эдгээр онцлогийг харгалзан үзэх чухал ач холбогдолтой.
  • Some of the metrics are blocked by your 
    Item type:Publication,
    Улаанбаатар, Дархан хотын сууцны доторх орчны PM2.5 тоосонцор уушгины үйл ажиллагаанд үзүүлэх нөлөөг судалсан дүн (2023-2024 оны өвлийн үр дүн)
    (2025-10-20)
    Э.Маралмаа
    ;
    ; ; ;
    Д.Гантуяа
    Үндэслэл: Аэродинамик голч 2.5 микрометр ба түүнээс бага голчтэй тоосонцор (PM2.5) нь амьсгалын замаар дамжин уушгины цулцангийн гүнд нэвтэрч, исэлдэлтийн стресс, системийн болон судасны үрэвслийг өдөөх нөлөө бүхий онцлогтой юм. Монгол Улс нь агаарын бохирдлын түвшин их орнуудын тоонд ордог бөгөөд нийт хүн амын тал хувиас илүү хувь нь амьдардаг Улаанбаатар хотод өвлийн улиралд PM2.5-ын агууламж 200 мкг/м³-аас давж, ДЭМБ-ын зөвлөмжийн хэмжээнээс 8 дахин ихэсдэг байна. Улаанбаатар хотын 1,200 насанд хүрэгчдийг хамруулсан судалгаагаар агаарын бохирдол өндөр байдаг улиралд амьдралын чанар эрс муудсан ба өмнө нь амьсгалын замын үйл ажиллагааны алдагдалтай байсан хүмүүсийн илүүтэй илэрч байсан. Зорилго: Улаанбаатар, Дархан хотын насанд хүрэгчдийн сууцны доторх орчны PM2.5 тоосонцрын агууламжийг уушгины үйл ажиллагааны үзүүлэлтүүдтэй харьцуулан судлах. Арга аргачлал: Судалгааг аналитик судалгааны агшингийн загвараар зорилтот түүврийн аргаар Улаанбаатар, Дархан хотын насанд хүрэгчдийг хамруулан хийж гүйцэтгэсэн. Судалгааны мэдээлэл цуглуулахад судалгаанд оролцогчдийн сууцны доторх орчны агаарын чанарыг хэмжих PurpleAir багаж 1 сарын турш байршуулан хэмжилтийг хийж, үүний дараа спирометрийн шинжилгээгээр уушгины үйл ажиллагааг үнэлсэн ба SPSS-25.0 программыг ашиглан тооцоолол хийж үр дүнг тооцсон. Үр дүн: Нийт 236 оролцогчдын 114 (48.3%) Улаанбаатар, 122 (51.7%) Дархан хот, хүйсийн хувьд 111 эрэгтэй (47.0%), 125 эмэгтэй (53.0%) байсан оролцогчид байв. Сууцны доторх PM2.5-ийн дундаж агууламж 66.24 мкг/м³ байсан (СХ 44.87 мкг/м³) ба хамгийн бага нь 7.79 мкг/м³, хамгийн их нь 264.55 мкг/м³ байв. Орон сууцны төрлөөр ангилан үзэхэд гэрт PM2.5-ийн дундаж агууламж 82.34 мкг/м³ байсан нь байшинд (67.34 мкг/м³) болон орон сууцанд (32.24 мкг/м³) тодорхойлогдсон агууламжаас харьцангуй их байсан. Хамаарлын шинжилгээгээр Генслерийн индекс (FEV1/FVC харьцаа), амьсгал гаргалтын дээд хурд (PEF) ба эзэлхүүний дундаж хурд (FEF25–75)-ыг илтгэх үзүүлэлтүүд PM2.5-ийн агууламжтай урвуу хамаарал бүхий тогтоогдсон нь статистикийн хувьд ач холбогдол бүхий байв. Оролцогчдын 9.4%-д уушгины хүчилсэн амьдралын багтаамж (FVC), 15.3%-д эхний 1 секунд дэх хүчлэн гаргах агаарын эзлэхүүн (FEV1), харин 3.8% нь FEV1/FVC харьцаа буурсан байв. Дүгнэлт: Сууцны доторх орчны PM2.5 агууламж нь гэр сууцанд өндөр илэрсэн бөгөөд уушгины үзүүлэлтүүдээс амьсгал гаргалтын бууралтыг илтгэх үзүүлэлтүүд нь сөрөг хамаарал бүхий статистикийн хувьд ач холбогдолтой байв.
  • Some of the metrics are blocked by your 
    Item type:Publication,
    Улаанбаатар хотын гадна орчны тоосонцрын агууламжийг шууд болон суурин харуулын цэгийн үзүүлэлттэй харьцуулан судалсан нь
    (2025-10-20)
    Б.Өлзийхутаг
    ;
    Г.Энхжаргал
    ;
    ;
    Б.Нямсүрэн
    ;
    Үндэслэл: Агаарын бохирдол нь аливаа улс орны эдийн засаг, техник технологийн хөгжлөөс үл хамааран хүн амын эрүүл мэндэд ноцтой эрсдэл дагуулдаг нийгмийн эрүүл мэндийн томоохон асуудлуудын нэг юм. ДЭМБ-ын 2021 оны мэдээгээр 10 хүн тутмын 9 нь бохирдсон агаараар амьсгалдаг ба цаг тутамд 800 хүн, минут тутамд 13 хүн агаарын бохирдлоос шалтгаалж нас бардаг байна. Агаарын бохирдлын удаан хугацааны нөлөөлөл нь уушгины архаг бөглөрөлт, уушги болон гуурсан хоолойн хорт хавдар, астма, цус харвалт зэрэг өвчнүүдийг үүсгэдэг. Монгол улсын дийлэнх хүн ам оршин суудаг Улаанбаатар хотод өвлийн улиралд агаарын бохирдол дээд цэгтээ хүрдэг. Тухайлбал судлаач Г.Энхжаргал (2012) нарын судалгаагаар нийслэл дэх РМ10, РМ2.5 тоосонцрын агууламж ДЭМБ-ын зөвлөмжөөс 7-8 дахин их байгааг тогтоосон. Дэлхийн олон улс орнууд агаарын бохирдлын хяналтдаа хямд өртөг бүхий шууд хэмжилтийн (Purple Air) багажийг өргөнөөр ашиглаж байна. Энэ нь хэрэглэхэд хялбар, өргөн сүлжээнд ашиглах боломжтой багаж бөгөөд ухаалаг хотын агаарын бохирдлын хяналтын салшгүй нэг хэсэг гэдгийг зарим судлаачид онцолсон. Харин манай улсад уг багажаар агаар дахь РМ2.5 тоосонцрын агууламжийг хэмжиж, албан ёсны хяналтын суурин хэмжилтийн цэгийн үзүүлэлттэй харьцуулсан судалгаа хомс байгаа нь судалгааны үндэслэл боллоо. Зорилго: Улаанбаатар хотын гадна орчин дахь РМ2.5 тоосонцрын бохирдлыг шууд хэмжилтийн (Purple Air) багажаар тодорхойлох. Арга, аргачлал: Судалгааг аналитик судалгааны агшингийн загвараар гүйцэтгэж, 2024 оны 12 дугаар сараас 2025 оны 02 дугаар сар хүртэлх хугацаанд нийслэлийн төвийн зарим дүүрэгт шууд хэмжилтийн (Purple Air) багажийг байршуулан 2 минутын давтамжтайгаар 24 цагийн туршид РМ2.5 тоосонцрын хэмжилт хийв. Үр дүнгийн статистик боловсруулалтыг SPSS-26 программ ашиглан хийв. Үр дүн: Улаанбаатар хотын агаар дахь РМ2.5 тоосонцрын дундаж агууламж өвлийн улиралд 66.68 мкг/м3 бөгөөд дүүргээр харьцуулахад СХД-т хамгийн өндөр буюу 118.58±90.22 мкг/м3, ХУД-т хамгийн бага 42.37±43.51 мкг/м3 тодорхойлогдсон. Долоо хоногийн гаригуудаар харьцуулахад Даваа (76.68±71.98 мкг/м3), Бямба (77.50±71.63 мкг/м3), Ням (80.34±74.45 мкг/м3) гарагуудад тус бүр хамгийн өндөр хэмжигдсэн байна. РМ2.5 тоосонцрын хамгийн өндөр агууламж оройны 18 цагаас шөнийн 01 цаг хүртэл тохиолдож, хамгийн бага агууламж өдрийн цагаар буюу 14-16 цагийн хооронд хэмжигдсэн байна. Өвлийн саруудаас 12 дугаар сард хамгийн өндөр буюу 74.22±73.45 мкг/м3 тодорхойлогдсон бол хоёрдугаар сард хамгийн бага буюу 50.25±57.44 мкг/м3 тус тус тодорхойлогдлоо. Дүгнэлт: Улаанбаатар хотын агаар дахь РМ2.5 тоосонцрын агууламж өвлийн улиралд Монгол улсын стандарт, техникийн ерөнхий шаардлагаас даруй 1.7 дахин их бөгөөд СХД-т хамгийн өндөр концентрацитай байна. РМ2.5 тоосонцрын хамгийн өндөр агууламж өвлийн саруудаас 12 дугаар сард болон шөнийн цагаар илүү их тохиолдож байна.